https://www.dropbox.com/s/jkejo8e60h8rc84/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%20%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D8%B4%20%28%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%29.pdf?dl=0
بخشنودی اهورامزدا>
1 -- گاه شماری دینی زرتشتیان معروف به گاه شماراوستایی :
زرتشت عصا به آب نزد تا رود نیل را بشکافد .
زرتشت دَم مسیحی نداشت تا مرده ای را زنده کند .
زرتشت هرگز وعده بهشت ، حوریان و غلامان بهشتی نداد .
زرتشت دستور کشتار کسانی را که آموزه هایش را نمی پذیرفتند نداد .
زرتشت را کسی از آسمان بزمین نفرستاد و سرانجام هم به آسمان نرفت .
زرتشت تنها یک شعله ای بر افروخت تا مردم جلو پاهایشان را ببینند .
بر پایه نوشتار اوستا آمده است که : اشو زرتشت نخستین پیام آور ایرانی ( اشو واشوان , کسی است که قانون اشا , نظم وهنجارهستی را بداند وپیوسته پیرو آن باشد ), بر پایه نوشتار اوستا آمده است که ایشان نخستین کسی میباشند که به خواص گیاهان پی برد وبا رصد کردن ماه وخورشید گاه شماری اوستایی را بنیاد نهادند , نوروز آغاز سال نو را بنیاد نهاد .
نوروز, روزاول فروردين , آغاز سال نو , از محلي شروع ميشود که اولين اشعه آفتاب در آنجا بتابد . گواهی این سخن 30 پله کنار ساختمان کعبه زرتشت , در نزدیکی تخت جمشید , که نشان دهنده هنگام های روز وفصول سال بسته به اینکه , در بامداد , خورشید به کدام پله بتابد میباشد . لازم است تا گفته شود که امروزه نوروز را لحظه ای میدانند که خورشید در مسیر خود ( دایرته البروج ) از نیمکره جنوبی ( اعتدال پاییزی ) وارد نیمکره شمالی ( اعتدال بهاری ) شود , با دقت هزارم ثانیه , آغاز نوروز برای تمام نقاط روی زمین همزمان میباشد . منظور از شروع نوروز ، لحظه آغاز روز در محل مورد نظر میباشد .
واژه گاه > افزون بر معنی آهنگ و نوت موسیقی ، بمعنی زمان و هنگام هایی از روز، ماه ، سال ، ... است که ویژه انجام امر خاصی میباشد مانند صبحگاه ،شامگاه ، گاه نماز ، گاه کاشت و برداشت و... . دراینجا واژه گاه شماری بمفهوم شمارش و ثبت هنگامهایی از روز ,هفته ، ماه و سال میباشد.
کره زمین , در فضا , با چرخش ( در یک مدار دایره ای شکل )حول محورشمال/جنوبی خودش, (حرکت وضعی ) نیز همزمان بدور خورشید در یک مدار بیضی بنام (حرکت انتقالی) میچرخد .
درحرکت وضعی پیوسته نیمه سطح خارجی زمین که رو به خورشید قرارگرفته روشن ( هنگام روز ) و نیمه دیگر، پشت به خورشید، تاریک ( هنگام شب ) است ولی بتدریج در اثرچرخش , در مدت زمان یک دوران کامل ,همه نقاط آن روشن و تاریک میشوند بعبارتی دیگرهمگی دارای یک شب و یک روز , معروف به شبانه روز, خواهندشد . با ۲۴ قسمت کردن ، مدت زمان یک شبانه روز ، یک ساعت و با ۶۰ قسمت کردن یک ساعت ، یک دقیقه و با ۶۰ قسمت کردن یک دقیقه، یک ثانیه و... ودر واحد های کوچکتر بصورت میکرو ثانیه , نانوثانیه و . . . نامیده شده اند . نکته شایان توجه اینکه همه این واحدهای زمانی , درانواع گاه شماریها , زمینی بوده ودر خارج از محدوده زمین مفهومی ندارند .
نخستین بار هفت روز هفته بوسیله مهر پرستان (عدد هفت نشانه هفت پایه مهری ) , بصورت نامهای خورشید ، ماه و سیارات نزدیک به زمین , بصورت کیوان شید , مهرشید > ، مه شید > , بهرام شید > ، تیر شید > ، هرمز شید > ، و ناهید شید > نامیده می شدند . پس از آن در زمان هخامنشیان ، همزمان با پیشرفت دانش ریاضیات , Theory of Numbers، که عدد صفر > بعنوان پایه اعداد و یک واحد بیشتر از صفر را عدد 1 , دو واحد بیشتراز صفر را عدد 2 و. . . تا عدد 9 ( واحد یکان ) و1 واحد بیشتر از عدد 9 را بصورت عدد 10 و 1 واحد بیشتر را بصورت 11 , 12 , . . . ( دهگان ) , . . ( صدگان ) و . . و افزون بر این همانند چهارعمل اصلی در ریاضیات ( جمع , منها , ضرب و تقسیم ) که 3 واحد بیشتر از عدد 6 را بصورت => 9 = 3 + 6 نشان میدهند هنگامهای روز را بصورت : ساعت 12 ( صبح ) را پایه و 1 ساعت بعدازساعت 12 را ساعت 1 صبح و2 ساعت بعد را ساعت 2 , . . . و 12 صبح و همین عملیات را برای 12 ساعت بعدی منتهی به اسم بعد از ظهر و در مورد عمل ریاضی جمع کردن , بسادگی دو ساعت را بهم می افزاییم مانند 3 ساعت بیشتر از ساعت 6 را بصورت ساعت 9 => 3 + 6 و شبیه این عملیات را برای روزهای هفته یعنی بجای کیوان شید , مهرشید , . . : شَمبِت > ( شمبت نخستین روز هفته ) , یوشمبت , دو شمبت > , سه شمبت > , چورشمبت > , پنج شمبت > و شَش شمبت > , وهمچنین روزها ی هر ماه بجای اورمزد > , وهمن > , . . . را بصورت => 1 ( یکمین روز ماه ) , 2 , 3 , . . . نشان میدادند .
جدول نام روزهای هفته در ایران باستان و مقایسه ی آن با روزهای هفته با معنی آنها
نام کنونی نام هخامنش نام سُغدی1 تاره وابسته نام انگلیسی مانک
یک شنبه
يوشمبت2
مهرشید
خورشید
Sunday
روز خورشید
دوشنبه
دوشمبت
مهشید
ماه
Monday
روز ماه
سه شنبه
سهشمبت
بهرام شید
مریخ
Tuesday
روز ایزد جنگ
چهارشنبه
چورشمبت
تیرشید
عطارد
Wednesday
روز عطارد
پنج شنبه
پنجشمبت
برجیس شید
مشتری
Thursday
روز ایزد آذرخش
آدینه
شششمبت
ناهید شید
زهره 3
Friday
روزستاره ی شادی آور
شنبه
شمبت
کیوان شید 4
زحل
Saturday
روز زحل
۱. وَرا رودان و آسيای ميانه 2 . یاشَمبِت 3 . ستاره شادی آور و پذیرایی
4 . یا جیان شید روز
انواع گاه شماری ها :
1 -- گاه شماری دینی زرتشتیان :
پژوهشگران و دانشمندان ، تاریخچه استفاده از گاهشماری در ایران را به حدود 4۰۰۰ سال قبل از میلاد و حتی قبل از ظهور اشو زرتشت برمیگردانند . با گذر زمان و وقایع تاریخی ، گاهشمار نگاری ایرانی تغییرات زیادی در خودش دیده است.
در این گاه شماری ، یک سال برابر است با ۱۲ ماه ۳۰ روزه و یک پنجه ۵ روزه , بنام پنجه وَه یا پنجه اَندرگاهان > که نام روزهای هرماه با مینش ( مانا ، چم ) یا معنی چنین اند .
۱- اورمزد : کوتاه شده اهورا مزدا ، خداوند جان و خرد، ، خرد کل، سرآغاز و سرانجام و بُن هستی .
۲ – وهمن یا بهمن : کوتاه شده وُهومَنَ اندیشه نیک ، دانش کل , نیک منشی .
۳ – اردیبهشت یا اشَه وَهیشتَه : بهترین راستی و پاکی ، هنجار هستی ، نظم و قانون هستی ، هر کس و هر چیز درزمان درست , جای درست وبراه راست و شایستۀ خود .
۴ – شهریور یا خشَترَ وَئیریَه : شهریاری برگزیدنی ،چیرگی بر نفس خویش .
۵ – اسفند یا سپنته آرمیتی : آرامش افزاینده ، فروتنی و مهر پاک ، عهد و وفا , پیمانداری .
۶ – خورداد یاهَه اوروَتاتَ : همه گونه شدن ، رسایی وتکامل .
۷ – اَمرداد یا اَمِرَتاتَ : بی مرگی، جاودانی ، همیشگی .
۸ - دی به آذَر : آفریدگار آتش .
۹ - آذر : آتش ، فروغ و روشنایی .
۱۰ - آبان : آب ها ، مایۀ هستی ، مایۀ پاکی و پالودگی .
۱۱ - خورشید : خیر و خور (کوتاه شده خورشید) ، آفتاب ، سرچشمۀ آتش و گرما و زندگی و تمدن .
۱۲ - ماه : ماه درآسمان .
۱۳ – تیر: ستاره تیر (تیشتر) ، ستاره باران .
۱۴ - گوش (گِئوش) : آفریدگان مزدا ، ، روان جانداران .
۱۵ - دی بمهر: آفریدگار مِهر .
۱۶ – مهر: نام دیگر خورشید , دوستی، پیمان و وفای به عهد .
۱۷ - سروش : شنیدن آوایدرون ، ندایوجدان .
۱۸ - رَشن : دادگری ، دادخواهی ، دادگستری .
۱۹ - فروردین : فرَوَشی ,فروهر ، نیرویپیشرفت .
۲۰ - وِرَهرام : بهرام , پیروزی بربدان .
۲۱ - رام : رامش، شادمانی .
۲۲ – باد: باد ، هوا .
۲۳ - دی به دین : آفریدگار (سرآغاز پیدایش) بینش / وجدان .
۲۴ - دین : بینش درونی ، وجدان .
۲۵ - اَرد : بخت ، دارایی .
۲۶ - اَشتاد : راستی ، افزایندگی .
۲۷ - آسمان : آ سمان ، سپهر برین .
۲۸ - زامیاد : زمین ، نماد سپنته آرمیتی .
۲۹ - مانْتْرَه سپَند : سخنان اندیشه بر انگیز ، (گاتاها) گفتار پاک و نغز .
۳۰ - انارام : رامش و آرامش بی کرانه .
نام ماه های هر سال نیز با یکی از نام روزها درهرماه مشترک میباشد و نامهای پنج روز پنجه ( از پنج بخش گاتها ) :
1—اَهونَوَد یا اَهنَوَد : آنچه در باره نیایش اهورامزدا .
2—اُشتَوَد : درباره راز آفرینش , خودشناسی و خداشناسی .
3—سپَنتَمَد : درباره آفرینش وآفریدگان مزدا , سپید پاکی وپیشرفت.
4 – وُهوخشَتَر : درباره تازه شدن جهان و بهره کارکرد آدمی .
5 – وَهیشتوایشت : درباره والاترین آرزوی اشوزرتشت و همه اَشَوان .
شگفت اینکه درهزاران سال پیش ایرانیان کبیسه را که وَهیَزک و یا بِهیزَک نامیده میشد می دانستند و برای هر دوره ۱۲۰ ساله یک ماه اضافی می انگاشتند یعنی در پایان دوره ۱۲۰ تُم ، بجای آخرین روز پنجه یعنی روز "وهیشتوایشت" یک ماه اضافی بنام , فروردین اَوُرداد > میگرفتند . در حقیقت بعد از هر ۱۲۰ سال ۲۹ روز کبیسه داشتند . یکمین ماه اضافی بنام داشتند در حقیقت ، دو ماه فروردین ۳۰ روزه پیاپی با آنهمه جشن و سرور! و بیجا نیست که آنان برای خویشان , دوستان و نیکان روزگار خود آرزوی ۱۲۰ ساله شدن را داشته اند . نام ماه اضافی دوره ۱۲۰ ساله دوم را اردیبهشت اَوُرداد > و دوره سوم را خورداد اَوُرداد > وهمینطور تا. . ماه دوره دوازدهم را که اسفند اَوُرداد > می نامیدند و از اینروی ایرانیان هزاره ها را براحتی میدانستند . جا دارد تا گفته شود که کبیسه پایان سال دوره دوازدهم ۳۰ روز بوده یعنی پنجه وَه > پایانی دوره دوازدهم را پنج روز کامل درنظر میگرفتند .
تعداد سالهای کبیسه در گاهشمار دینی : تعداد کبیسه ها دراولین دوره ۱۲۰ ساله تا دوره یازدهم ، برای هر دوره ۲۹ روز، و برای دوره دوازدهم ۳۰ روز , ازاینروی درمجموع برای 12 دوره 120 ساله :
=> 349 کبیسه = (۳۰*1) + (۲۹ * ۱۱) داشتند .
در۲۴ دوره ۱۲۰ ساله ← سال۲۸۸۰ = ۱۲۰ × ۲۴ سرجمع ۶۹۸ => کبیسه = ۳۴۹ ×۲ داشتند .
جشن ها : یکی از ارزشمندترین وزیباترین فرهنگها ی زرتشتی , بهره گیری درست از زندگی همراه با شادی و همازوری و کمک های مادی ( پولی ) ومعنوی ( نیایش , آموختن و آموزاندن راستی ودرستی ها معروف به ) به نیازمندان که موجب پیدایش هر چه بیشتر جشن ها شده است .
جشن , پازند واژه اوستایی یَسنَ > یعنی ستایش کردن همراه با شادی , آموزش و بهره وری از نیکی ها و درستی ها .
جشن های روزانه : نماز پنجگانه که خود جشنی است بین اندیشه وخدای اندیشه معروف به خلوت دل > .
جشن های هفتگی : چهار روز در هر ماه , بفاصله هفت ویا هشت روز , آغاز آنها در روزهای اورمزد و7 روز پس از آن > نخستین هفته 8 روزه , دی/آذر و 6روز پس از آن > دومین هفته 7روزه , دی/مهر و7 روز پس از آن > سومین هفیت 8 روزه و دی/دین و6 روز پس از آن > چهارمین هفته روزه , در هر ماه بعنوان جشن ها و تعطیلات هفتگی .
جشن های ماهانه : نیاکان با فرهنگ ما یک سال را به 12 ماه سی روزه ویک پنجه پنج روزه ( پنج روزدر پایان هر سال ) و دو فصل تابستان بزرگ 7 ماهه > وزمستان بزرگ 5 ماهه > بخش کرده اند و برابری نام روز و ماه را مانند , روز فروردین و ماه فروردین , روز اردیبهشت با ماه اردیبهشت . . تا روز سپندارمذ و ماه اسفند که با افزودن پسوند به پایان نام هر ماه ( بصورت فروردینگان , اردیبهشتگان , خوردادگان . . تا اسفندگان ) بنام جشن های ماهیانه که با نیایش اهورامزدا واَمشاسپندان , مراسم شادی وسرور و کمکهای مادی و معنوی به نیازمندان بر پا میداشتند .
جشن های فصلی یا گهنبارها : جشن های همگانی و همبستگی و همازوری بهنگام برداشت محصولات کشاورزی و یا برداشت هر بَر و بار زمینی و یا درختی , در شش هنگام از سال , را بنام جشن های فصلی و یا گهنبار> که هرهنگام را چهره مینامیدند , و هر چهره بمدت 5روز , آنهم با نیایش , شادی و سرور , کمکهای مادی و معنوی به نیازمندان بر پا میداشتند .
آعاز چهره ها از اینقرارند :
1—چهره میدیوزَرِم گاه : روز خوریا خورشید> درماه اردیبهشت بمدت 5 روز.
2 – چهره میدیوشَهیم گاه : روز > در ماه تیر بمدت 5 روز .
3 – چهره پَءیتی شَهیم گاه : روزاشتاد در ماه شهریور بمدت 5 روز .
4 – چهره ایاثَرَم گاه : روز اشتاد در ماه مهر بمدت 5 روز .
5 – چهره میدیارَم گاه : روز مهر در ماه دی بمدت 5 روز .
6 – چهره همس پَت میدیم گاه : روز اَهونَوَد در اولین روز پنجه (درپایان سال) بمدت 5 روز .
جشن های سالیانه : که سالی یکبار برگزار میشوند :
1 – نوروز : آعاز سال : روز اورمزد در ماه فروردین .
2 – جشن فرخنده زایش شَت اشو زرتشت : روز خورداد در ماه فروردین .
3 – جشن سیزده نوروز, روز طبیعت : روز تیر در ماه فروردین .
4 – جشن خرم روز : روز اورمزد در ماه دی و همچنین روز های دی/ آدر , دی / مهر و دی / دین در همین ماه دی .
5 – جشن سده یا شناخت و کاربرد آتش : روز مهر در ماه بهمن .
6 – روز حمایت از حیوانات : روز بهمن در ماه بهمن .
7 – روز پرندگان : روز سروش در ماهاردیبهشت .
8 - روز پدر : روز شهریور در ماه شهریور .
9 – روز مادر وروز زن : روز اسفند در ماه اسفند .
10 – روزعشق و عهد و پیمان : روز مهر در ماه مهر.
جشن های سمیناری یا دیدار زیارتگاه ها : دید و بازدید و همایش همگانی در پیرون ها دور از شهر و در آغوش طبیعت .
1 -- پیر هریشت : رور اَمرداد در ماه فروردین بمدت 5 روز .
2 – پیر سبز یا چکچکو : روز اشاد در ماه خورداد بمدت 5 روز .
3 – پیر نارستانه : روز سپندارمذ در ماه تیر بمدت 5 روز .
4 – پیر بانو یا بوم پارس : روز مهر در ماه تیر بمدت 5 روز .
5 – پیر نارکی : روز مهر در ماه اَمرداد بمدت 5 روز .
جشن های دینی :
1 – سدره پوشی : باور و پذیرش دین زرتشتی , زمانی که کودک ازکودکی به نوجوانی میرسد ( بعنوان زرتشتی زاده ) که اندیشه , آگاهی و آزادی انتخاب , در, دین بهی را می پذیرد , از سن 13 سالگی ببعد ) .
2 – جشن های هیربدی : جشن , دانش دینی و بر گزیده شدن به موبد یاری و موبدی .
جشن های خانوادگی شامل : زادروز , فارغ تحصیل شدن , شغل جدید , نامزدی , زناشویی , . .
بزرگداشت ها :
1 – سالروز درگذشت شت اشو زرتشت : روز خیر یا خور ( کوتاه شده خورشید ) در ماه دی .
2 -- پرسه تیر ماه : بزرگداشت جانبازی رَدان وپهلوانان : در روز اورمزد و ماه تیر .
3 -- پرسه اسفند ماه : در روز اورمزد و ماه اسفند .
4 – یزشن خوانی و هما زوری : گرد همآیی , همازوری , خویشان ودوستان در سالروز درگذشتکان در خانواده ها .
5 – پزشگ عمومی => اَشو بَئِشَ زو.
6 – روان پزشگ => مانتره بَئِشَ زو.
7 - گیاه پزشگ => اُروَرو بَئِشَ زو.
8 – پزشگ قانونی => داتو بَئِشَ زو.
9 – کارد پزشگ ( جراح ) => کَرَتو بَئِشَ زو .
2-- گاه شماری میلادی : آغاز این گاه شماری 1738 سال پس از گاه شماری دینی ایرانیان است , این گاه شماری با ریشهٔ میترایی است که هماکنون در بیشتر از ۹۵درصد کشورهای جهان استفاده میشود و یک تقویم بینالمللی است . این گاهشماری برگرفته از گاهشماری ژولینی با مبدأ میلاد مسیح است و نخست از سوی آلویسیوس لیلیوس که پزشکی از اهالی کالابریا بود پیشنهاد شد. تعدیل کبیسهگیری این گاهشماری در ۲۴ فوریهٔ ۱۵۸۲ از سوی پاپ گریگوری سیزدهم پذیرفته شد و از آن پس به گاهشماری گریگوری (گِرِگوری) مشهور شد ولی در ایران و کشورهای عربی به آن تقویم میلادی میگویند.
گاهشماری گریگوری ابتدا در میان کشورهای کاتولیک اروپا و سپس در میان پروتستانها و ارتدکسها پذیرفتهشد. در میان کشورهای اروپایی، یونان آخرین کشوری بود که در سال ۱۹۲۳ اقدام به پذیرش این گاهشماری کرد. ژاپن، کشور کره و چین بهترتیب در سالهای ۱۸۹۵، ۱۸۷۲ و ۱۹۱۲ گاهشماری میلادی را پذیرفتند. امروزه در اکثر کشورهای جهان، همچنین اغلب کشورهای اسلامی، گاهشماری میلادی بهعنوان تقویم رسمی شناخته میشود. مصر در سال ۱۸۷۵ و ترکیه در تاریخ 26 دسامبر 1925 تصویب و از اول ژانویه سال 1926 اقدام به پذیرش تقویم میلادی کردند. عربستان سعودی آخرین کشور اسلامی است که در سال ۲۰۱۶ تقویم میلادی را بهعنوان تقویم رسمی کشور انتخاب و جایگزین تقویم هجری قمری کرد . کشورهای افغانستان، ایران، اتیوپی و نپال تنها کشورهای جهان هستند که هنوز تقویم میلادی در آنها تقویم رسمی بهشمار نمیرود.
تاریخچه و ویژگیها :گاهشماری ژولینی (گاهشماری میلادی قدیم) که از گاهشماری رومی گرفتهشده بود در دورهٔ مسیحی با مبدأ میلادی پذیرفته شد. این گاهشماری ۳۶۵ روز بود که برای هر ۴ سال یک روز به روزهای سال اضافه میشد (سال ۳۶۵٫۲۵ روزه). به علت دقیق نبودن آن نسبت به سال اعتدالی هر ۱۲۸ سال یک روز عقب میافتاد . در سال ۱۵۸۲ میلادی جهت تصحیح آن «گاهشماری گرگوری» تاریخ میلادی جدید ایجادشد. در گاهشماری ژولیانی اعتدال بهاری در سال ۳۲۵ میلادی که شورای نیقیه تشکیل شده بود در ۲۱ مارس صورت گرفته بود و در سال ۱۵۸۲ به ۱۱ مارس افتاده بود و ده روز عقب مانده بود. در گاهشماری گرگوری ده روز از تاریخ حذف گردید و کبیسهگیریهای یکنواخت چهارساله نسبتاً کاهش یافت بدینگونه که سالهای قرن غیرقابل قسمت به ۴۰۰ (مانند: ۱۷۰۰، ۱۸۰۰ و ۱۹۰۰) بدون کبیسهگیری باشند. در نتیجه، با احتساب سال گریگوری نسبت به سال حقیقی 24219879/365 روزه , میزان دقت گاهشماری میلادی را به عقبماندگیِ یک روز در هر ۳٬۳۲۰ سال رساند.
کاستیهای گاهشماری میلادی : نقص نخست گاهشماری گریگوری، سرآغاز سال است که امروزه ۱ ژانویه به صورت جهانی رسمی شناخته شدهاست. پیشتر در اینباره اتفاقنظری میان کشورها و فرقههای مسیحی نبود. با توجه به اینکه اول ژانویه برابر با ۱۰ یا ۱۱ دیماه گاهشماری خورشیدی (اوایل زمستان در نیم کرهٔ شمالی و اوایل تابستان در نیم کرهٔ جنوبی) است، این زمان از لحاظ حرکت انتقالی زمین و در مقایسه با سرآغاز گاهشماریهای معتبر جهان برای آغاز سال مناسب نیست. از همین جاست که اشکالهای بزرگ در ازمنهٔ تاریخ برای آن به وجود آمدهاست ( چنانکه سال مالی کشورهایی که از این تقویم استفاده میکنند با سال میلادی منطبق نیست و تقریباً از اوایل فروردین آغاز میشود
گاهشماری میلادی با وضعیت فصلها و موقعیت خاص زمین مانند اعتدالی و انقلابی هم خوانی ندارد و شمار روزهای هر ماه نیز نامنظم است. سرآغاز سال و سرآغاز ماهها در گاهشماری مسیحی کلاً قراردادی هستند و به مسائل نجومی یا حرکت انتقالی زمین مربوط نیستند و با بروج سروکاری ندارند. برای بهرهگیری از این روش هیچ دلیل منطقی وجود ندارد و از سوی دیگر در طول تاریخ بسیاری به دلخواه دخل و تصرفاتی در این گاهشماری کردهاند. هم چنین این گاهشماری پایهٔ دقیق مذهبی ندارد و مشکلات مذهبی مسیحیان را برطرف نکردهاست و ایام مذهبی را بهطور دقیق مشخص نمیکند و برای تعیین این ایام باید از دیگر گاه شماریها رایج کمک گرفت و منجمین ناچارند هر سال با کمک گرفتن از روش اِپاکت (Epacte) محل آن را در ماههای قمری پیدا کنند؛ در نتیجه عید پاک در فاصلهٔ ۲۲ مارس تا ۲۵ آوریل دائماً در تغییر است همچون سایر اعیاد و روزهای مذهبی مسلمانان , در تقویم میلادی ناهمگونی های زیر مشاهده میشود .
در زبان لاتین Septem=7 , Octo=8 , Novem=9 , Decem=10
ولی در این گاه شماری Jul.=7 , Aug.=8 , Sep.=9 , Oct.=10 , Nov.=11 , Dec.=12
پرسش اینکه چگونه در این گاه شماری سپتامبر جایگزین ماه ۹ هم و اکتبر جایگزین ماه ۱۰ هُم و نوامبر جایگزین ماه ۱۱ اُم و دسامبر جایگزین ماه ۱۲ اُم شده اند و مهمتر اینکه اسامی ماههای هفتم و هشتم یرگرفته از نامهای ژولیوسزار وآگوستینو. . شاهان خوناشام روم بوده اند .
پیشنهاد جایگزینی تقویم میلادی :کاستیهای تقویم میلادی برخی را به فکر تدوین یک تقویم معتبر جهانی انداختهاست در گذشته نیز پس از انقلاب فرانسه به فکر تغییر تقویم در این کشور افتادند و تقویم جمهوری فرانسه را جایگزین تقویم میلادی کردند. از آن جمله شخصی به نام سیلون مارشال طرحی اراءهه داد که مورد تأیید انجمن ریاضیدانان و کنگرهٔ ملی فرانسه قرار گرفت. سرآغاز سال در این تقویم اعتدال پاییزی و مبدأ آن سال ۱۷۸۷ (انقلاب فرانسه) بود که البته بعداً منسوخ شد.
یکمین روز ژانويه برابر است با یازدهم ماه ایرانی « دی » که در این روز جشن سال نو مسیحی برگذار می شود . اگر ۲ ماه و۲۰ روز يعنی همان سه ماهی که در بالا با نام اشتباه در جای اشتباه از سوی غربی ها بکار میرود به عقب کشيده شوند ، متوجه خواهيد شد که آغاز گاه شماری میلادی با نوروز ایرانیان برابر می شود. پس همين امر نشان میدهد حتا نوروز در دوران باستان از سوی غربی ها ( رومی ها ) برگذار می شده است و گاهنامه آنها با گاهشمار ايرانی برابری میکرده است ، ولی به دلايل سياسی , آنرا پس وپيش کرده اند تا با نوروز ايرانی همزمان نباشد . در حقیقت همزمانی سال نو ميلادی در هفته ای پس از زايش « مسيح » که در اصل همان شب يلدا و زايش ميترای ایرانی است را نشان میدهد يک امر مبتنی بر تجارت و اقتصادی است که در قرون۱۳ و۱۴تغيير شکل داده شده است.
ديگر نشانه های مراسم جشن کريسمس، از جمله گسترده گردانيدن مهر با دادن پيشکشی ها، همان رسم فرستادن خلعت و پيش کشی ها که بصورت خوانچه و آجيل وميوه به خانه ديگران به ويژه از سوی ایرانبان صورت میگرفت و هنوز در بسياری از شهرهای ايران مرسوم است تقليدی از مراسم يلدا است.
نشانه های ديگر بکار گيری درخت کاج وگذاشتن «ستاره» (خورشيد يک ستاره است*) بربالای درخت کاج بجای درخت «سَرو» که در آيين های ايرانی , (نماد آن در سرتاسر نگاره های تخت جمشيد ديده می شود) می باشد.
جالب توجه آنکه هنوزغربی ها ايرانيان را مديون خود میداند- درحاليکه فرهنگ و داده های ايرانيان بی شمار در باختر تاثير داشته است.
سیستم کبیسه گیری در گاه شماری میلادی :تقویم گریگوری علاوه بر کبیسه های معمول 4 ساله طبق قرارداد برای تعدیل دقیقتر (کاستن کبیسه ها ) در هر 4 قرن 3 کبیسه حذف میشود .
در تقویم میلادی نو سالهاییکه بر4 بخش پذیرند کبیسه با این استثتا که در این میان سالهاییکه بر 100 بخش پذیرند کبیسه نمیباشند باز هم با این استثنا که در این میان سالهاییکه بر400 بخش پذیرند کبیسه میباشند .
بعنوان مثال سال 1900 کبیسه نیست ولی سالهای : 400 , 800 , 2000 , 2004 .2400 کبیسه میباشند .
3-- گاه شماری هجری مهی ( قمری ) : بر اساس چرخش ماه بدور کره زمین بوده که توسط مسلمانان در بسیاری ازکشورهای اسلامی بعنوان سالنمای مذهبی ( از قبیل روزه , حج و تعیین ماههای حرام وعزاداری ) ودر مواردی سالنمای مدنی استفاده میشود.این نوع گاه شماری پیش از اسلام در بین اقوام سومری بابلی و یهودی نیز رایج بوده وسابقه طولانی دارد . در این گاه شماری از روش محاسباتی خطی وغیر تجربی برای محاسبه طول ماه استفاده میشود و ماههای سال بطور متناوب 29 روزه و یا 30 روزه ( ماههای فرد30 روز و ماهای ذوج 29 روزه ) در نظر گرفته میشوند . هرسال 12 ماه که طول هرماه از روءویت یک هلال تا هلال بعدی 29 روزه یا 30 روزه میباشد . طول متوسط هر ماه 29 روزو12 ساعت و24دقیقه و 78/2 ثانیه برابر با53059/29 روز و یک سال قمری354 روز و8 ساعت 712/35 ثانیه برابر با 36708/354 روز میباشد . معمولا سالهای عادی را 354 روز وسال کبیسه را ( با 30 روزه کردن ماه ذیحجه ) 355روز میگیرند , این گاه شماری هر 2419 سال یکبار به اندازه یک روز نیاز به تصحیح دارد.
درزمان خلافت عمربن خطاب خلیفه دوم مسلمانان برای اداره ممالک مفتوحه با کمک دبیران ایرانی اقدام به تاسیس دیوانخانه ای به سبک ساسانیان نمود و اولین اقدام آن ایجاد مبداء گاه شماری برای سررسید باژ و گزیه ( باج وخراج و جزییه ) بود . به تقلید از شاهان ساسانی که شروع گاه شماری یزدگردی را لحظه تاجگذاری پادشاهان میدانستند . آغاز تاریخ هجری قمری را لحظه هجرت پیامبر اسلام ازمکه به مدینه , یعنی جمعه اول محرم برابر با نوزدهم ژوئیه 622 میلادی تعیین نمود , اگرچه پیامبر اسلام در تاریخ هشتم ربیع الاول به مدینه رسیدند , آغاز تاریخ هجری قمری 16 سال بعد از آغاز تاریخ یزدگردی آست .
خاطر نشان میسازد که بنابر آنچه قبلا دیدیم ( یکم ماه ژانویه برابر 11 دیماه ایرانی است از اینروی همیشه در تبدیل خورشیدی به میلادی ) از اول سال خورشیدی تا 10 دیماه 621 میلادی و از 11 دیماه تا پایان سال 622 میلادی میاشد .
روش کبیسه گیری در گاه شماری قمری : ترتیب کبیسه دریک دوره 30 ساله بر اساس سال قمری حسابی در هر نوع گاه شماری قمری یکسان است واز قرار زیر میباشد :
3 کبیسه 3ساله – 10 کبیسه 2 ساله – 3کبیه 3ساله – یک کبیسه 2 ساله - 2 کبیسه3 ساله – و یک کبیسه2ساله .
اما در اقسام گاه شماری قمری قراردادی با توجه به سال متفاوت شروع دوره 30 ساله کبیسه بودن بعضی سالها با هم متفاوت است .
4 -- گاه شماری خورشیدی : ( با تقویم هجری شمسی اشتباه نشود , نوعی دیگر از گاه شماری دینی زرتشتیان در زمان هخامنشیان میباشد ) و به نوعی گاه شماری گفته میشود که روزهای آن نشان دهنده موقعییت محل کره زمین درمداری بیضی شکل بدورکره خورشید میباشد . این مدار بر اساس اعتدال بهاری ( زمانی که کره زمین , در فضا , از نیمکره جنوبی وارد نیمکره شمالی میشود ) این گاه شماری گرمسیری بوده و مشخص کننده فصول و سالهای آن 365 روز و 5ساعت و 48 دقیقه و46 ثانیه برابر با 24219879/365 روز و هر سال دارای دو دوره :
1 - اعتدال ربیعی , 186 روزه (6 ماه اول سال 31 روزه )
2 - اعتدال پاییزی 179 روزه ( 5 ماه پس از آن 30 روز و ماه پایانی , اسفند , 29 روزه ) میباشند , در سال کبیسه ماه اسفند , 30 روزه میباشد .
در این گاه شماری , هر سال دارای 4 فصل 3 ماهه ( بهار , تابستان , پاییز و زمستان ) , هر ماه دارای 4 هفته 7روزه ( ماههای 31 روزه شامل 4 هفته و3 روز , ماههای 30 روزه شامل 4هفته و2 روز و ماه 29 روزه شامل 4 هفته و1 روز ) .
روز نوروز , آغاز بهار (برابری روز و شب در اولین روز ماه های فروردین و مهر ) , طولانی ترین روز وکوتاه ترین شب در اول ماه تیر , طولانی ترین شب و کوتاه ترین روز در اول دیماه . هر 4سال یک کبیسه , همگی بر اساس گاه شماری جلالی که خود بر گرفته از گاه شماری دینی زرتشتان , دقیقترین و کاملترین گاه شماری در جهان . گاه شمار دینی زرتشتیان یکبار با دست درازی , آتش افروزی وغارت کتابخانه ها و کشت و کشتارموبدان بوسیله اسکندر گُجستک و باری دیگر با نازل شدن ویروس وطاعون ویورش ملخ وار تازیهای وحشی به فرهنگ راستین و انسانساز ایران ولی غافل از اینکه هر بار صدها اشک ها , بابکان ها , رویگر زاده هایی چون رادمان پور بابک معروف به یعقوب لیث صفاری که میگفت ( من بزبانی که بیابانی است و آنرا درک نمیکنم , حرف نمیزنم ) , فردوسی ها , نادرشاها , شاه عباس ها و رضا شاه ها و . . که این فرهنگ جاویدان و همیشه دشمن شکن را از نو زنده و بر پا داشتند . البته نباید رشک وحسد و حیله گری دولت های یونان و روم در گذشته و دولت های انگلیس , شوروی و امریکا , در حال حاضر, را از دیده دور داشت .
روانشاد حکیم عمر خیام ، با آگاهی کامل از گاه شماری مزدایی و سیستم کبیسه گیری ۱۲۰ ساله آن ، سیستم گاه شماری پیشنهادی خود را موسوم به جلالی را که دارای یک دوره ۱۲۸ساله و یک زیردوره ۲۹ ساله است بصورت زیر جاودانه ساخت :
درهر دوره 128 ساله شامل 3 دوره ۳۳ ساله و یک زیر دوره 29 ساله که در هر دوره ۳۳ ساله با ۷ کبیسه۴ ساله و یک کبیسه۵ ساله و در زیر دوره ۲۹ ساله با ۶ کبیسه ۴ ساله و یک کبیسه ۵ ساله , از اینروی در هر دوره 128 ساله : سرجمع : => 31 کبیسه = 1کبیسه 5ساله+ 6کبیسه 4ساله + (1کبیسه 5ساله + 7کبیسه4ساله ) 3
در گذشته نه چندان دور, آقای ذبیح بهروز( ۱۲۶۹-۱۳۵۰) ، شاعر، استاد دانشگاه و پژوهشگرفرهنگ ایران باستان , یک گاه شماری بصورت یک دوره ۲۸۲۰ ساله ( شامل ۲۲ دوره ۱۲۸ ساله به اضافه یک زیردوره ۴ ساله ) جمعا : با ۶۸۳کبیسه =۱+(۳۱ × ۲۲) اراءه کرد که موردپذیرش احمد بیرشک ریاضیدان معروف نیزقرارگرفت و گاه شماری جلالی را بهبود بخشید که امروز یکی از بهترین و کاملترین گاه شماری های جهانی است .
در ایران معروفترین شیوه کبیسه گیری احمد بیرشک است که با شیوه رایج جهانی در یکی از سالها متفاوت است . ذبیح بهروز روش کبیسه گیری زیج حبش مروری که بسیار متفاوت از دو شیوه دیگر است را بعنوان روش درست توصییه کرده است .
در گاه شمار جلالی , سالی کبیسه میباشد که اگرآن سال را بر عدد ۳۳ بخش کنند بافیمانده آن یکی از اعداد : ۱ , ۵ ,۹ ,۱۳ , ۱۷ ,۲۲ , ۲۶ و ۳۰ باشد . سالهای کبیسه در یک قرن اخیر با توجه به دوره ها ( * نشانه کبیسه 5 ساله ) :
دور 33 ساله اول => 1308 - 1304 - 1300 - 96 - 92 - 88 - 84 - *1280
دوره 33 ساله دوم => 1341 - 37 - 33 - 29 - 25 – 21 - 17 - *1313
دوره 29ساله => 1370 - 66 - 62 - 58 - 54 - 50 - *1346
دوره 33ساله آخر => 1403 - 99 - 95 - 91 - 87 - 83 - 79 - *1375
گاه شماری جلالی تا تا پیش از تاریخ مشروطیت در ایران رسمیت نداشت و در سال ۱۳۰۴ گاهشماری جلالی با اسامی ایرانی , برای روز ها وماه های سال , توسط روانشاد ارباب کیخسرو شاهرخ ( نماینده جامعه زرتشتیان در مجلس شورای ملی ) به مجلس شورای ملی ایران پیشنهاد و بنام گاه شماری رسمی ایران رسمیت یافت .
مقایسه دو گاه شماری دینی و جلالی:
۱ - برای مدت ۱۲۸ سال = 8 + 128, گاه شماردینی , دریک دوره ۱۲۰ سال با ۲۹ کبیسه و برای۸ سال بقییه ۲ کبیسه 4 ساله جمعا ۳۱ کبیسه و گاه شمار جلالی هم که برای یک دوره ۱۲۸ ساله۳۱ کبیسه بود در نتیجه دو گاه شماری باهم همخوانی کامل دارند .
۲ – برای مدت ۱۴۴۰ سال = 120 * 12 : گاه شمار دینی دراین مدت یعنی دو دوره ۱۲۰ ساله با۳۴۹ کبیسه
وگاه شمار جلالی برای مدت ۱۴۴۰ سال که شامل ۱۱ دوره۱۲۸ ساله (با۳۱ کبیسه در هر دوره ) ویک زیر دوره ۳۲ ساله با ۸ کبیسه 4 ساله , سرجمع : ۳۴۹ کبیسه = ۸ + (۳۱ ×۱۱)
در اینمورد هم هر دوگاه شماری با هم همخوانی کامل دارند
۳ – برای مدت ۲۸۸۰ سال : گاه شمار دینی دراین مدت ۲۸۸۰ سال یعنی ۲۴ دوره ۱۲۰ساله با ۶۹۸ کبیسه و گاه شمار جلالی برای این مدت ۲۸۸۰ سال ( شامل یک دوره ۲۸۲۰ ساله با ۶۸۳ کبیسه و یک دوره ۶۰ ساله که خودشامل یک دوره ۳۳ ساله با ۸کبیسه و یک دوره ۲۷ ساله با ۷کبیسه 4 ساله است .
سرجمع ۶۹۸ کبیسه = ۷ + ۸ + ۶۸۳ , گاه شماری دینی همان دقت گاه شماری جلالی را دارد که خود یکی از کاملترین گاهشماری در جهان میباشد.
اینجاست که باید آفرین گفت به این دانش بی نظیرایرانیان در ۴۰۰۰ سال پیش ! . تنها اشکال این روش کبیسه گیری ۱۲۰ ساله این است که در آن آغاز سال نجومی ، نوروز ، به ازاء هر ۴ سال یک روز پیشی میگیرد ولی پس از ۱۲۰ سال ، که ۲۹ روز پیشی گرفت ، دوباره بر میگردد به آغاز سال دینی یعنی روز اورمزد و ماه فروردین > .
پرسش اینجاست که چرا هیچ پژوهنده و یا ارگانی از نحوه اجرای آین گاه شماری اشاره ای نکرده و یا آن را با هیچ گاه شماری دیگرمقایسه ننموده است !
گاه شماری دینی ؛ معروف به فصلی : کوتاه زمانی پس ازهجوم تازیان , بی فرهنگ و ویرانگر , به ایران و بر قراری گاه شماری هجری قمری , زرتشتیان کبیسه گیری 120 ساله را فراموش کردند و هر سال را ( 12 ماه 30 روز و یک پنجه 5 روزه ) بکار می بردند که در نتیجه , گاه شماری دینی , هر 4سال یکروز پیشی گرفت بطوریکه درنوروز سال 1349بجای روزاورمزد وفروردین ماه آنها روز اَرد وآبان ماه بر پایه گاه شماری قدیمی یزدگردی (که 7 ماه و24 روز از گاه شماری رسمی پیشی گرفته بود ) توجه داشته باشید که این تفاوت حاصل نگرفتن هر4 سال یک کبیسه برای مدت زمان :
936 سال = 4 * 234 و 234 روز = 24 + 30 * 7
این میرساند که زرتشتیان ازسال 413 خورشیدی = 936 - 1349 کبیسه گیری را اجرا نکرده اند .
روانشاد موبد اردشیر آذرگشسب ( موبد موبدان , در ایران ) با همازوری و راهنمایی پروفسور ذبیح بهروز بر آن شدند تا گاه شماری دینی را " فرِشکرت یا به روز رسانی " نمایند و نوروز سال 1349 را بجای روز اَرد و آبان ماه , در گاه شمار قدیمی به روز اورمزد وماه فروردین , در گاه شماری جدید بنام ( فصلی ) , جایگزین نمایند . هم کیشان , به دین , با آغوش باز و با شادمانی آن را پذیرا شدند , تنها مشگل شان این بود که چون زرتشتیان تمام مراسم دینی را بر پایه گاه شماری یزدگردی انجام میدادند و برابری آنرا با این گاه شمار جدید فصلی نمیدانستند , موبد گرامی از من خواستند تا این برابری دو گاه شماری را تهییه و در در دسترس هم کیشان قرار دهم منهم با شادمانی آ نرا پذیرفتم و برابری دوگاه شماری را بصورت جدولی تهیه و در دسترس هم کیشان گذاشتم . در آنزمان موبد در بخش بازرگانی شرکت ملی نفت ایران بودند و من در اداره کل طراحی ومهندسی شرکت انجام وظیفه می نمودم .
پارسیان هند ( زرتشتیانی که در اثر هجوم و کشت و کشتار تازیان در ایران به هندوستان مهاجرت کرده اند ) هنوز گاه شمار قدیمی با نام شاهنشاهی یزدگردی را اجرا میکنند .
پس ازگزارش چگونگی بوجود آمدن گاه شماری فصلی می پردازیم به چگونگی و کارکرد آن .
نوروز , یکمین روز از یکمین ماه سال ، ۱/۱/.. رسمی ، برابر با روز اورمزد و ماه فروردین > ( یکمین روزاز یکمین ماه دینی ) و دوم فروردین , 2/1/.. رسمی برابر است با روز وهمن و ماه فروردین > ( دومین روزاز یکمین ماه دینی ) تا ... سی اُمین روزفروردین که 30/1/.. رسمی برابر است با ( سی امین روز از یکمین ماه دینی ) و سی ویکمین روزفروردین , 31/1/.. رسمی برابر است با روز ( نخستین روزازدومین ماه دینی ) و 1 روز پس از آن یعنی 1/2/.. رسمی برابر است با روز وهمن وماه اردیبهشت > ( دومین روز در دومین ماه دینی ) در اینجا می بینیم که دومین روز از دومین ماه دینی برابر است با یکمین روز از دومین ماه رسمی.
برداشت : چون ماه فروردین در گاه شماری رسمی ۳۱ روزه و ماه فروردین در گاه شماری دینی ۳۰ روزه است از اینروی ماه دینی ۱ روز از ماه رسمی پیشی گرفته است . با ادامه این کارخواهیم دید که 1/3/.. رسمی برابر خواهد شد با در گاه شمار دینی , چون خورداد ماه سوم سال و ۲ ماه قبل از خودش ۳۱ روزه اند , ماه دینی خورداد ۲ روز از ماه خورداد رسمی پیشی گرفته است بنابرین، بقییه ماه های دینی یعنی : ماه تیر ۳ روز , ماه امرداد 4 روز و ماه شهریور 5روز و ماه مهر ۶ روز ( 6 ماه قبل از مهر ماه همگی 31 روزه اند) و از ماه آبان به بعد که همگی ۳۰ روزه اند - همان ۶ روز پیشی را دارند ، ( چون همه ماههای دینی بتعداد ماههای ۳۱ روزه رسمی قبل از خود پیشی میگیرند ) برای نمونه در ماه رسمی تیر , ماه چهارم سال , که 3 ماه قبل از آن 31 روزه اند , ماه دینی تیر 3 روز از ماه رسمی تیر , پیشی میگیرد و دهمین روز تیر از ماه رسمی برابر میشود با سیزدهمین روز از ماه دینی تیر که همان جشن تیرگان است . و با همین روش , جشن مهرگان روز دهم ماه رسمی مهر برابر است با شانزدهمین روز دینی , مهر روز از ماه مهر , و جشن سپندارمذگان ( روزسپندارمذ در ماه اسفند ) که ۲۹ ماه رسمی بهمن با پیشی گرفتن ۶ روز میشود 35 ماه بهمن یا پنجم ماه اسفند , یعنی روز اسفند در ماه اسفند .
امروزه کسانی بر آنند تا با اضافه کردن یک روز به نام ؛ « ا َوُر داد » ؛ به پایان هر یک از شش ماه دینی ( یعنی 6 ماه اولییه دینی را 31 روزه کنند ) و با حذف کردن 5 روز پنجه در آخر سال ، گاهشماری دینی را همسان گاه شماری رسمی کنند ولی غا فل از اینند که دیگر گاه شماری ایشان مزدایی نخواهد بود .
گاه شمار کردی : که شبیه گاه شماری دینی زرتشتیان است و مبداء آن تاسیس حکومت ماد , بدست دیاکو , انجام گرفته شده است - برای بدست آوردن سال کردی کافی است تا عدد ۱۳۲۱ به سال هجری خورشیدی افزوده شود.
تا اینجا دیدیم که گاه شماری دینی ایرانیان از همه گاه شماریها کهنتر و کاملتر میباشد . حيف که , امروزه , نیند یشیده تحت تبلیقات بیگانگان و بیگانه پرستان به سنت و فرهنگ های اصيل خود پشت پا زده و آلت دست آنها شده اند.
شایسته است تا اطلاعات لازم زیر نیزدانسته شود.
بیشتر تاریخ و وقایع واتفاقات با تاریخ میلادی ( چه قبل از میلاد و یا بعد ازمیلاد) گزارش میشوند از اینروی در اینجا کوشش شده تا ارتباط تاریخ میلادی را با دیگر گاه شماریها نشان داده شود.
قبلا دیدیم که اول بهار , 1 /1 / فروردین => 21 / مارس , ( 3 / 21 / .. )
برداشت ۱ : تاریخ میلادی ، دردهه سوم ماه ، ازلحاظ روز۲۰ روز و از لحاظ ماه ,۲ ماه , ازتاریخ رسمی ایرانی جلوتراست .
حال اگر به هردوطرف رابطه بالا ۱۱ روز بیفزاییم ,12/1/.. ایرانی← 32/3 /.. یا 1 /4/.. میلادی و باز اگر 10 روز به دو طرف اضافه کنیم یعنی 22/1/ .. ایرانی --> 11/ 4/.. میلادی .
برداشت ۲ : تاریخ میلادی در دهه های اول ودوم ، ماه های میلادی ، ۳ ماه از ماه ایرانی جلوتر است ولی روزهای ماه ایرانی ۱۱ روز از روزهای ماه های میلادی جلوترند .
باز اگر به هردوطرف رابطه , 12/1/.. ایرانی --> 1/4/.. میلادی, ۳۰ روز بیفزاییم ، 11/2/.. رسمی ← 1/5/.. میلادی , اول ماه می > برابراست با۱۱ اردیبهشت .
برداشت ۳ : روزها در تاریخ ایرانی، درهر ماه , بمقدار ۱۰روز , ازروزهای ماه میلادی جلوترند ولی ماه های ایرانی ۳ ماه از ماه میلادی عقبترند .
اگر باز به هر دو طرف رابطه بالا ۳۰ روز بیفزاییم آنوقت 11/3/.. ایرانی ← 1/6/.. میلادی اول ماه ژون > برابراست با ۱۱ خورداد .
اگر با همین روش به هر دو طرف ۳۰ ویا ۳۱ روز ( بسته به طول ماهای میلادی) بیفزاییم نتیجه در جدول زیرنشان داده شده است :
جدول 1 تبدیل ماه های میلادی به ماه های ایرانی .
ژانویه > ← ۱۱/ دی
فوریه > ← ۱۲/بهمن
مارچ > ←۱۱/اسفند
اِپریل > ۱۲/فروردین
می > ←۱۱/اردیبهشت
ژون >←۱۱/خورداد
ژولی> ←۱۰/تیر
آگست > ←۱۰/اَمرداد
سپتامبر> ←۱۰/شهریور
۱/اکتبر> ←۹/مهر
۱/نوامبر > ←۱۰/آبان
۱/دسامبر > ←۱۰/آذر
توجه : در ماه ژانویه , هر روز از آن , 10 روزبیشتر از روزهای ماه ایرنی است - برای مثال 25 ژانویه برابر است به 35 ماه ایرانی دی یا 5 بهمن . ماه های دیگر گاه شماری میلادی با روشی مشابه بهم تبدیل میشوند.
همچنین اگر به دوطرف رابطه ۱/۱/..ایرانی←21/3/.. میلادی ۳۱ و یا۳۰ روز، بسته به طول ماههای ایرانی ، بیفزاییم خواهیم داشت :
جدول شماره 2 تبدیل ماه های ایرانی به ماه های میلادی .
فروردین>←۲۱/مارچ
۱/اردیبهشت >←۲۱/اپریل
۱/خورداد> ←۲۲/می
۱/تیر> ←۲۲/ژون
۱/امرداد > ←۲۳/ژولی
۱/شهریور> ←۲۳/آگست
,۱/مهر> ←۲۳/سپتامبر
۱/آبان >←۲۳/اکتبر
۱/آذر > ←۲۲/نوامبر
۱/دی >←۲۲/دسامبر
۱/بهمن >←۲۱/ژانویه
۱/اسفند >←۲۰/فوریه
توجه : 20 روز بعد از هر روز از ماه فروردین برابر است روزِ ماهِ میلادی یعنی ماه مارچ , وهمینطوربرای ماه های دیگر .
زمانی که در گاه شماری میلادی آن سال کبیسه باشد ولی در گاهشماری ایرانی کبیسه نباشد ، آغاز بهار درتاریخ۲۰ مارچ میباشد آنوقت تطابق روزها بمقدار1 یک روز کمتر خواهد بود ،۱/۱/.. ایرانی ← 20/3/.. میلادی یا فروردین > ←۲۰/مارچ و . . .
ولی درتبدیل گاه شماری ایرانی به میلادی یک روز بیشتر است وتطابق روزها ، ۱/ژانویه > ← ۱۳/فروردین , ۱فوریه> ←۱۳فروردین تا . . . پایان .
برداشت کلی : چون بعضی ازماههای میلادی , ۲۸ ,۲۹ , ۳۰ و۳۱ روزه وماه های ایرانی ,۲۹ , ۳۰ و۳۱ روزه اند که با هم نا همگون میباشند - در تبدیل تا ریخ ایرانی به میلادی همیشه ۲ ویا ۳ ماه کمتر ولی روز ها ( بین ۸ تا ۱۱ روز جلوترند ) . واز طرفی در تبدیل میلادی به ایرانی ، در دهه اول ودوم هرماه میلادی ۲ ماه و در دهه سوم ۳ ماه از ماه ایرانی جلوترند - از لحاظ روز، روز های میلادی ، به جزء چند مورد ، ۲۰ روز از روزهای ایرانی جلوترند و همخوانی دقیقی باهم ندارند از اینروی برای تبدیل و تطابق روز وماه ها در هر دوگاهشماری بهتر وآسانتر است تا از جدول فوق استفاده شود.
آعاز تاریخ میلادی 1738 سال پس از تاریخ دینی زرتشتیان .
جهت یاد آوری ، زمانی که از روز وماه ( در گاه شماری ایرانی ) صحبت میکنیم منظور:
۱- روز وماه رسمی ( سال ۱۲ماه با ۶ ماه ۳۱ روزه ، ۵ ماه ۳۰ روزه و یک ماه ۲۹ روزه وهر ۴ سال یا ۵ سال یک کبیسه) .
۲ –روز وماه دینی (فصلی) با ۱۲ ماه ۳۰ روزه و یک پنجه ۵ روزه و هر ۴سال یک روز کبیسه که هماکنون در ایران اجرا میشود .
۳ – روز و ماه دینی ( قدیمی ویا یزدگردی) بدون کبیسه که تعداد کمی ازایرانیان به آن باور دارند .
۴ – روز وماه دینی ( قدیمی شاهنشاهی ، تاجگذاری یزدگرد سوم ) بدون کبیسه که فقط پارسیان هند اجرا میکنند.
به امید روزی که همه زرتشتیان جهان روز وماه فصلی ، که بهترین است و روانشاد موبد موبدان اردشیر آذرگشسب از سال ۱۳49 بنیاد گذاشت ، اجرا کنند
روز نجومی : برابر است بامدت زمان بین دو عبور متوالی یک ستاره از نصف النهار مکان ناظر .
روز خورشیدی : برابراست با مدت زمان بین دوعبور متوالی خورشید از نصف النهار مکان ناظر . بنابه قرداد یک روزخورشیدی برابر۲۴ ساعت و یک روز نجومی برابربا ۲۳ ساعت و۵۶ دقیقه و۳ ثانیه می باشد .
سال نجومی: مدت زمانی است که زمین نسبت به یک ستاره ثابت یک دور در مسیرش بدور خورشید میگردد. سال نجومی۳۴۰۶۵۴۸۱۶ر۲۰ دقیقه ازسال اعتدالی بلندتراست .
سال اعتدالی: فاصاله زمانی دوعبور متوالی زمین از نقطه اعتدالی بهاری است که مبنای گاه شماری خورشیدی است .
اعتدالی بهاری یا هموگان بهاری : به لحظه ای گفته میشود که خورشیداز دید ناظر زمینی از صفحه استوایی سماوی میگذرد .
آغاز تاریخ اوستایی یا مزدایی ، آغاز پیام آوری اشوزرتشت در۱۷۳۸ سال پیش از میلاد مسیح ( تاریخ ترسایی ) .
آغازتاریخ شاهنشاهی ، تاجگذاری کوروش بزرگ در سال ۱۱۷۹ مزدایی و یا ۵۵۹ سال پیش ازمیلاد .
آغاز تاریخ هجری قمری وهجری خورشید ی => هجرت پیامبراسلام از مکه به مدینه , درتاریخ ۲۳۵۹ مزدایی و یا ۶۲۱ ترسایی .
آغاز تاریخ یزدگردی ، تاجگذاری یزدگردسوم => درسال۲۳۶۹ مزدایی و یا سال۶۳۱ ترسایی و یا سال ۱۰ خورشیدی .
سال قمری ویا مهی => (367/354) ÷ (242/365) × ( سال رسمی) .
سال رسمی => (242/365) ÷ (367/354) × ( سال قمری) .
لازم به یادآوریست که درزمان های پیشین رسم بر این بوده تا زرتشتیان تاریخ روزهای مهم از قبیل زایش ، درگذشت ازدواج و ... بر روی ظروف مسی ، سنگنوشته ، سند املاک، موقوفات به تاریخ دینی آنزمان نوشته ویا حک میکردند که اکنون میتوان با این روش مطابقت تاریخ درست آنها را بر پایه همین جدول به روز کرد .
همیشه تندرست , شاد و پویا باشید .
مهندس ماشالا جمشید خسرویانی بتاریخ روز جشن تیر گان « روز تیرایزد وتیر ماه »۱۳۸۲ تورنتو/ کانادا
mjshj@yahoo.com www.mjshj.blogfa.com Ma.Khosraviani
بخشنودی اهورامزدا>
گاه شماری دینی زرتشتیان معروف به گاه شماراوستایی :
زرتشت عصا به آب نزد تا رود نیل را بشکافد .
زرتشت دَم مسیحی نداشت تا مرده ای را زنده کند .
زرتشت هرگز وعده بهشت ، حوریان و غلامان بهشتی نداد .
زرتشت دستور کشتار کسانی را که آموزه هایش را نمی پذیرفتند نداد .
زرتشت را کسی از آسمان بزمین نفرستاد و سرانجام هم به آسمان نرفت .
زرتشت تنها یک شعله ای بر افروخت تا مردم جلو پاهایشان را ببینند .
بر پایه نوشتار اوستا آمده است که : اشو زرتشت نخستین پیام آور ایرانی ( اشو واشوان , کسی است که قانون اشا , نظم وهنجارهستی را بداند وپیوسته پیرو آن باشد ), بر پایه نوشتار اوستا آمده است که ایشان نخستین کسی میباشند که به خواص گیاهان پی برد وبا رصد کردن ماه وخورشید گاه شماری اوستایی را بنیاد نهادند , نوروز آغاز سال نو را بنیاد نهاد .
نوروز, روزاول فروردين , آغاز سال نو , از محلي شروع ميشود که اولين اشعه آفتاب در آنجا بتابد . گواهی این سخن 30 پله کنار ساختمان کعبه زرتشت , در نزدیکی تخت جمشید , که نشان دهنده هنگام های روز وفصول سال بسته به اینکه , در بامداد , خورشید به کدام پله بتابد میباشد . لازم است تا گفته شود که امروزه نوروز را لحظه ای میدانند که خورشید در مسیر خود ( دایرته البروج ) از نیمکره جنوبی ( اعتدال پاییزی ) وارد نیمکره شمالی ( اعتدال بهاری ) شود , با دقت هزارم ثانیه , آغاز نوروز برای تمام نقاط روی زمین همزمان میباشد . منظور از شروع نوروز ، لحظه آغاز روز در محل مورد نظر میباشد .
واژه گاه > افزون بر معنی آهنگ و نوت موسیقی ، بمعنی زمان و هنگام هایی از روز، ماه ، سال ، ... است که ویژه انجام امر خاصی میباشد مانند صبحگاه ،شامگاه ، گاه نماز ، گاه کاشت و برداشت و... . دراینجا واژه گاه شماری بمفهوم شمارش و ثبت هنگامهایی از روز ,هفته ، ماه و سال میباشد.
کره زمین , در فضا , با چرخش ( در یک مدار دایره ای شکل )حول محورشمال/جنوبی خودش, (حرکت وضعی ) نیز همزمان بدور خورشید در یک مدار بیضی بنام (حرکت انتقالی) میچرخد .
درحرکت وضعی پیوسته نیمه سطح خارجی زمین که رو به خورشید قرارگرفته روشن ( هنگام روز ) و نیمه دیگر، پشت به خورشید، تاریک ( هنگام شب ) است ولی بتدریج در اثرچرخش , در مدت زمان یک دوران کامل ,همه نقاط آن روشن و تاریک میشوند بعبارتی دیگرهمگی دارای یک شب و یک روز , معروف به شبانه روز, خواهندشد . با ۲۴ قسمت کردن ، مدت زمان یک شبانه روز ، یک ساعت و با ۶۰ قسمت کردن یک ساعت ، یک دقیقه و با ۶۰ قسمت کردن یک دقیقه، یک ثانیه و... ودر واحد های کوچکتر بصورت میکرو ثانیه , نانوثانیه و . . . نامیده شده اند . نکته شایان توجه اینکه همه این واحدهای زمانی , درانواع گاه شماریها , زمینی بوده ودر خارج از محدوده زمین مفهومی ندارند .
نخستین بار هفت روز هفته بوسیله مهر پرستان (عدد هفت نشانه هفت پایه مهری ) , بصورت نامهای خورشید ، ماه و سیارات نزدیک به زمین , بصورت کیوان شید , مهرشید > ، مه شید > , بهرام شید > ، تیر شید > ، هرمز شید > ، و ناهید شید > نامیده می شدند . پس از آن در زمان هخامنشیان ، همزمان با پیشرفت دانش ریاضیات , Theory of Numbers، که عدد صفر > بعنوان پایه اعداد و یک واحد بیشتر از صفر را عدد 1 , دو واحد بیشتراز صفر را عدد 2 و. . . تا عدد 9 ( واحد یکان ) و1 واحد بیشتر از عدد 9 را بصورت عدد 10 و 1 واحد بیشتر را بصورت 11 , 12 , . . . ( دهگان ) , . . ( صدگان ) و . . و افزون بر این همانند چهارعمل اصلی در ریاضیات ( جمع , منها , ضرب و تقسیم ) که 3 واحد بیشتر از عدد 6 را بصورت => 9 = 3 + 6 نشان میدهند هنگامهای روز را بصورت : ساعت 12 ( صبح ) را پایه و 1 ساعت بعدازساعت 12 را ساعت 1 صبح و2 ساعت بعد را ساعت 2 , . . . و 12 صبح و همین عملیات را برای 12 ساعت بعدی منتهی به اسم بعد از ظهر و در مورد عمل ریاضی جمع کردن , بسادگی دو ساعت را بهم می افزاییم مانند 3 ساعت بیشتر از ساعت 6 را بصورت ساعت 9 => 3 + 6 و شبیه این عملیات را برای روزهای هفته یعنی بجای کیوان شید , مهرشید , . . : شَمبِت > ( شمبت نخستین روز هفته ) , یوشمبت , دو شمبت > , سه شمبت > , چورشمبت > , پنج شمبت > و شَش شمبت > , وهمچنین روزها ی هر ماه بجای اورمزد > , وهمن > , . . . را بصورت => 1 ( یکمین روز ماه ) , 2 , 3 , . . . نشان میدادند .
جدول نام روزهای هفته در ایران باستان و مقایسه ی آن با روزهای هفته با معنی آنها
نام کنونی
نام هخامنشی
نام سُغدی1
ستاره وابسته
نام انگلیسی
مانک
یک شنبه
يوشمبت2
مهرشید
خورشید
Sunday
روز خورشید
دوشنبه
دوشمبت
مهشید
ماه
Monday
روز ماه
سه شنبه
سهشمبت
بهرام شید
مریخ
Tuesday
روز ایزد جنگ
چهارشنبه
چورشمبت
تیرشید
عطارد
Wednesday
روز عطارد
پنج شنبه
پنجشمبت
برجیس شید
مشتری
Thursday
روز ایزد آذرخش
آدینه
شششمبت
ناهید شید
زهره 3
Friday
روزستاره ی شادی آور
شنبه
شمبت
کیوان شید 4
زحل
Saturday
روز زحل
۱. وَرا رودان و آسيای ميانه 2 . یاشَمبِت 3 . ستاره شادی آور و پذیرایی
4 . یا جیان شید روز
انواع گاه شماری ها :
1 -- گاه شماری دینی زرتشتیان :
پژوهشگران و دانشمندان ، تاریخچه استفاده از گاهشماری در ایران را به حدود 4۰۰۰ سال قبل از میلاد و حتی قبل از ظهور اشو زرتشت برمیگردانند . با گذر زمان و وقایع تاریخی ، گاهشمار نگاری ایرانی تغییرات زیادی در خودش دیده است.
در این گاه شماری ، یک سال برابر است با ۱۲ ماه ۳۰ روزه و یک پنجه ۵ روزه , بنام پنجه وَه یا پنجه اَندرگاهان > که نام روزهای هرماه با مینش ( مانا ، چم ) یا معنی چنین اند .
۱- اورمزد : کوتاه شده اهورا مزدا ، خداوند جان و خرد، ، خرد کل، سرآغاز و سرانجام و بُن هستی .
۲ – وهمن یا بهمن : کوتاه شده وُهومَنَ اندیشه نیک ، دانش کل , نیک منشی .
۳ – اردیبهشت یا اشَه وَهیشتَه : بهترین راستی و پاکی ، هنجار هستی ، نظم و قانون هستی ، هر کس و هر چیز درزمان درست , جای درست وبراه راست و شایستۀ خود .
۴ – شهریور یا خشَترَ وَئیریَه : شهریاری برگزیدنی ،چیرگی بر نفس خویش .
۵ – اسفند یا سپنته آرمیتی : آرامش افزاینده ، فروتنی و مهر پاک ، عهد و وفا , پیمانداری .
۶ – خورداد یاهَه اوروَتاتَ : همه گونه شدن ، رسایی وتکامل .
۷ – اَمرداد یا اَمِرَتاتَ : بی مرگی، جاودانی ، همیشگی .
۸ - دی به آذَر : آفریدگار آتش .
۹ - آذر : آتش ، فروغ و روشنایی .
۱۰ - آبان : آب ها ، مایۀ هستی ، مایۀ پاکی و پالودگی .
۱۱ - خورشید : خیر و خور (کوتاه شده خورشید) ، آفتاب ، سرچشمۀ آتش و گرما و زندگی و تمدن .
۱۲ - ماه : ماه درآسمان .
۱۳ – تیر: ستاره تیر (تیشتر) ، ستاره باران .
۱۴ - گوش (گِئوش) : آفریدگان مزدا ، ، روان جانداران .
۱۵ - دی بمهر: آفریدگار مِهر .
۱۶ – مهر: نام دیگر خورشید , دوستی، پیمان و وفای به عهد .
۱۷ - سروش : شنیدن آوایدرون ، ندایوجدان .
۱۸ - رَشن : دادگری ، دادخواهی ، دادگستری .
۱۹ - فروردین : فرَوَشی ,فروهر ، نیرویپیشرفت .
۲۰ - وِرَهرام : بهرام , پیروزی بربدان .
۲۱ - رام : رامش، شادمانی .
۲۲ – باد: باد ، هوا .
۲۳ - دی به دین : آفریدگار (سرآغاز پیدایش) بینش / وجدان .
۲۴ - دین : بینش درونی ، وجدان .
۲۵ - اَرد : بخت ، دارایی .
۲۶ - اَشتاد : راستی ، افزایندگی .
۲۷ - آسمان : آ سمان ، سپهر برین .
۲۸ - زامیاد : زمین ، نماد سپنته آرمیتی .
۲۹ - مانْتْرَه سپَند : سخنان اندیشه بر انگیز ، (گاتاها) گفتار پاک و نغز .
۳۰ - انارام : رامش و آرامش بی کرانه .
نام ماه های هر سال نیز با یکی از نام روزها درهرماه مشترک میباشد و نامهای پنج روز پنجه ( از پنج بخش گاتها ) :
1—اَهونَوَد یا اَهنَوَد : آنچه در باره نیایش اهورامزدا .
2—اُشتَوَد : درباره راز آفرینش , خودشناسی و خداشناسی .
3—سپَنتَمَد : درباره آفرینش وآفریدگان مزدا , سپید پاکی وپیشرفت.
4 – وُهوخشَتَر : درباره تازه شدن جهان و بهره کارکرد آدمی .
5 – وَهیشتوایشت : درباره والاترین آرزوی اشوزرتشت و همه اَشَوان .
شگفت اینکه درهزاران سال پیش ایرانیان کبیسه را که وَهیَزک و یا بِهیزَک نامیده میشد می دانستند و برای هر دوره ۱۲۰ ساله یک ماه اضافی می انگاشتند یعنی در پایان دوره ۱۲۰ تُم ، بجای آخرین روز پنجه یعنی روز "وهیشتوایشت" یک ماه اضافی بنام , فروردین اَوُرداد > میگرفتند . در حقیقت بعد از هر ۱۲۰ سال ۲۹ روز کبیسه داشتند . یکمین ماه اضافی بنام داشتند در حقیقت ، دو ماه فروردین ۳۰ روزه پیاپی با آنهمه جشن و سرور! و بیجا نیست که آنان برای خویشان , دوستان و نیکان روزگار خود آرزوی ۱۲۰ ساله شدن را داشته اند . نام ماه اضافی دوره ۱۲۰ ساله دوم را اردیبهشت اَوُرداد > و دوره سوم را خورداد اَوُرداد > وهمینطور تا. . ماه دوره دوازدهم را که اسفند اَوُرداد > می نامیدند و از اینروی ایرانیان هزاره ها را براحتی میدانستند . جا دارد تا گفته شود که کبیسه پایان سال دوره دوازدهم ۳۰ روز بوده یعنی پنجه وَه > پایانی دوره دوازدهم را پنج روز کامل درنظر میگرفتند .
تعداد سالهای کبیسه در گاهشمار دینی : تعداد کبیسه ها دراولین دوره ۱۲۰ ساله تا دوره یازدهم ، برای هر دوره ۲۹ روز، و برای دوره دوازدهم ۳۰ روز , ازاینروی درمجموع برای 12 دوره 120 ساله :
=> 349 کبیسه = (۳۰*1) + (۲۹ * ۱۱) داشتند .
در۲۴ دوره ۱۲۰ ساله ← سال۲۸۸۰ = ۱۲۰ × ۲۴ سرجمع ۶۹۸ => کبیسه = ۳۴۹ ×۲ داشتند .
جشن ها : یکی از ارزشمندترین وزیباترین فرهنگها ی زرتشتی , بهره گیری درست از زندگی همراه با شادی و همازوری و کمک های مادی ( پولی ) ومعنوی ( نیایش , آموختن و آموزاندن راستی ودرستی ها معروف به ) به نیازمندان که موجب پیدایش هر چه بیشتر جشن ها شده است .
جشن , پازند واژه اوستایی یَسنَ > یعنی ستایش کردن همراه با شادی , آموزش و بهره وری از نیکی ها و درستی ها .
جشن های روزانه : نماز پنجگانه که خود جشنی است بین اندیشه وخدای اندیشه معروف به خلوت دل > .
جشن های هفتگی : چهار روز در هر ماه , بفاصله هفت ویا هشت روز , آغاز آنها در روزهای اورمزد و7 روز پس از آن > نخستین هفته 8 روزه , دی/آذر و 6روز پس از آن > دومین هفته 7روزه , دی/مهر و7 روز پس از آن > سومین هفیت 8 روزه و دی/دین و6 روز پس از آن > چهارمین هفته روزه , در هر ماه بعنوان جشن ها و تعطیلات هفتگی .
جشن های ماهانه : نیاکان با فرهنگ ما یک سال را به 12 ماه سی روزه ویک پنجه پنج روزه ( پنج روزدر پایان هر سال ) و دو فصل تابستان بزرگ 7 ماهه > وزمستان بزرگ 5 ماهه > بخش کرده اند و برابری نام روز و ماه را مانند , روز فروردین و ماه فروردین , روز اردیبهشت با ماه اردیبهشت . . تا روز سپندارمذ و ماه اسفند که با افزودن پسوند به پایان نام هر ماه ( بصورت فروردینگان , اردیبهشتگان , خوردادگان . . تا اسفندگان ) بنام جشن های ماهیانه که با نیایش اهورامزدا واَمشاسپندان , مراسم شادی وسرور و کمکهای مادی و معنوی به نیازمندان بر پا میداشتند .
جشن های فصلی یا گهنبارها : جشن های همگانی و همبستگی و همازوری بهنگام برداشت محصولات کشاورزی و یا برداشت هر بَر و بار زمینی و یا درختی , در شش هنگام از سال , را بنام جشن های فصلی و یا گهنبار> که هرهنگام را چهره مینامیدند , و هر چهره بمدت 5روز , آنهم با نیایش , شادی و سرور , کمکهای مادی و معنوی به نیازمندان بر پا میداشتند .
آعاز چهره ها از اینقرارند :
1—چهره میدیوزَرِم گاه : روز خوریا خورشید> درماه اردیبهشت بمدت 5 روز.
2 – چهره میدیوشَهیم گاه : روز > در ماه تیر بمدت 5 روز .
3 – چهره پَءیتی شَهیم گاه : روزاشتاد در ماه شهریور بمدت 5 روز .
4 – چهره ایاثَرَم گاه : روز اشتاد در ماه مهر بمدت 5 روز .
5 – چهره میدیارَم گاه : روز مهر در ماه دی بمدت 5 روز .
6 – چهره همس پَت میدیم گاه : روز اَهونَوَد در اولین روز پنجه (درپایان سال) بمدت 5 روز .
جشن های سالیانه : که سالی یکبار برگزار میشوند :
1 – نوروز : آعاز سال : روز اورمزد در ماه فروردین .
2 – جشن فرخنده زایش شَت اشو زرتشت : روز خورداد در ماه فروردین .
3 – جشن سیزده نوروز, روز طبیعت : روز تیر در ماه فروردین .
4 – جشن خرم روز : روز اورمزد در ماه دی و همچنین روز های دی/ آدر , دی / مهر و دی / دین در همین ماه دی .
5 – جشن سده یا شناخت و کاربرد آتش : روز مهر در ماه بهمن .
6 – روز حمایت از حیوانات : روز بهمن در ماه بهمن .
7 – روز پرندگان : روز سروش در ماهاردیبهشت .
8 - روز پدر : روز شهریور در ماه شهریور .
9 – روز مادر وروز زن : روز اسفند در ماه اسفند .
10 – روزعشق و عهد و پیمان : روز مهر در ماه مهر.
جشن های سمیناری یا دیدار زیارتگاه ها : دید و بازدید و همایش همگانی در پیرون ها دور از شهر و در آغوش طبیعت .
1 -- پیر هریشت : رور اَمرداد در ماه فروردین بمدت 5 روز .
2 – پیر سبز یا چکچکو : روز اشاد در ماه خورداد بمدت 5 روز .
3 – پیر نارستانه : روز سپندارمذ در ماه تیر بمدت 5 روز .
4 – پیر بانو یا بوم پارس : روز مهر در ماه تیر بمدت 5 روز .
5 – پیر نارکی : روز مهر در ماه اَمرداد بمدت 5 روز .
جشن های دینی :
1 – سدره پوشی : باور و پذیرش دین زرتشتی , زمانی که کودک ازکودکی به نوجوانی میرسد ( بعنوان زرتشتی زاده ) که اندیشه , آگاهی و آزادی انتخاب , در, دین بهی را می پذیرد , از سن 13 سالگی ببعد ) .
2 – جشن های هیربدی : جشن , دانش دینی و بر گزیده شدن به موبد یاری و موبدی .
جشن های خانوادگی شامل : زادروز , فارغ تحصیل شدن , شغل جدید , نامزدی , زناشویی , . .
بزرگداشت ها :
1 – سالروز درگذشت شت اشو زرتشت : روز خیر یا خور ( کوتاه شده خورشید ) در ماه دی .
2 -- پرسه تیر ماه : بزرگداشت جانبازی رَدان وپهلوانان : در روز اورمزد و ماه تیر .
3 -- پرسه اسفند ماه : در روز اورمزد و ماه اسفند .
4 – یزشن خوانی و هما زوری : گرد همآیی , همازوری , خویشان ودوستان در سالروز درگذشتکان در خانواده ها .
5 – پزشگ عمومی => اَشو بَئِشَ زو.
6 – روان پزشگ => مانتره بَئِشَ زو.
7 - گیاه پزشگ => اُروَرو بَئِشَ زو.
8 – پزشگ قانونی => داتو بَئِشَ زو.
9 – کارد پزشگ ( جراح ) => کَرَتو بَئِشَ زو .
2-- گاه شماری میلادی : آغاز این گاه شماری 1738 سال پس از گاه شماری دینی ایرانیان است , این گاه شماری با ریشهٔ میترایی است که هماکنون در بیشتر از ۹۵درصد کشورهای جهان استفاده میشود و یک تقویم بینالمللی است . این گاهشماری برگرفته از گاهشماری ژولینی با مبدأ میلاد مسیح است و نخست از سوی آلویسیوس لیلیوس که پزشکی از اهالی کالابریا بود پیشنهاد شد. تعدیل کبیسهگیری این گاهشماری در ۲۴ فوریهٔ ۱۵۸۲ از سوی پاپ گریگوری سیزدهم پذیرفته شد و از آن پس به گاهشماری گریگوری (گِرِگوری) مشهور شد ولی در ایران و کشورهای عربی به آن تقویم میلادی میگویند.
گاهشماری گریگوری ابتدا در میان کشورهای کاتولیک اروپا و سپس در میان پروتستانها و ارتدکسها پذیرفتهشد. در میان کشورهای اروپایی، یونان آخرین کشوری بود که در سال ۱۹۲۳ اقدام به پذیرش این گاهشماری کرد. ژاپن، کشور کره و چین بهترتیب در سالهای ۱۸۹۵، ۱۸۷۲ و ۱۹۱۲ گاهشماری میلادی را پذیرفتند. امروزه در اکثر کشورهای جهان، همچنین اغلب کشورهای اسلامی، گاهشماری میلادی بهعنوان تقویم رسمی شناخته میشود. مصر در سال ۱۸۷۵ و ترکیه در تاریخ 26 دسامبر 1925 تصویب و از اول ژانویه سال 1926 اقدام به پذیرش تقویم میلادی کردند. عربستان سعودی آخرین کشور اسلامی است که در سال ۲۰۱۶ تقویم میلادی را بهعنوان تقویم رسمی کشور انتخاب و جایگزین تقویم هجری قمری کرد . کشورهای افغانستان، ایران، اتیوپی و نپال تنها کشورهای جهان هستند که هنوز تقویم میلادی در آنها تقویم رسمی بهشمار نمیرود.
تاریخچه و ویژگیها :گاهشماری ژولینی (گاهشماری میلادی قدیم) که از گاهشماری رومی گرفتهشده بود در دورهٔ مسیحی با مبدأ میلادی پذیرفته شد. این گاهشماری ۳۶۵ روز بود که برای هر ۴ سال یک روز به روزهای سال اضافه میشد (سال ۳۶۵٫۲۵ روزه). به علت دقیق نبودن آن نسبت به سال اعتدالی هر ۱۲۸ سال یک روز عقب میافتاد . در سال ۱۵۸۲ میلادی جهت تصحیح آن «گاهشماری گرگوری» تاریخ میلادی جدید ایجادشد. در گاهشماری ژولیانی اعتدال بهاری در سال ۳۲۵ میلادی که شورای نیقیه تشکیل شده بود در ۲۱ مارس صورت گرفته بود و در سال ۱۵۸۲ به ۱۱ مارس افتاده بود و ده روز عقب مانده بود. در گاهشماری گرگوری ده روز از تاریخ حذف گردید و کبیسهگیریهای یکنواخت چهارساله نسبتاً کاهش یافت بدینگونه که سالهای قرن غیرقابل قسمت به ۴۰۰ (مانند: ۱۷۰۰، ۱۸۰۰ و ۱۹۰۰) بدون کبیسهگیری باشند. در نتیجه، با احتساب سال گریگوری نسبت به سال حقیقی 24219879/365 روزه , میزان دقت گاهشماری میلادی را به عقبماندگیِ یک روز در هر ۳٬۳۲۰ سال رساند.
کاستیهای گاهشماری میلادی : نقص نخست گاهشماری گریگوری، سرآغاز سال است که امروزه ۱ ژانویه به صورت جهانی رسمی شناخته شدهاست. پیشتر در اینباره اتفاقنظری میان کشورها و فرقههای مسیحی نبود. با توجه به اینکه اول ژانویه برابر با ۱۰ یا ۱۱ دیماه گاهشماری خورشیدی (اوایل زمستان در نیم کرهٔ شمالی و اوایل تابستان در نیم کرهٔ جنوبی) است، این زمان از لحاظ حرکت انتقالی زمین و در مقایسه با سرآغاز گاهشماریهای معتبر جهان برای آغاز سال مناسب نیست. از همین جاست که اشکالهای بزرگ در ازمنهٔ تاریخ برای آن به وجود آمدهاست ( چنانکه سال مالی کشورهایی که از این تقویم استفاده میکنند با سال میلادی منطبق نیست و تقریباً از اوایل فروردین آغاز میشود
گاهشماری میلادی با وضعیت فصلها و موقعیت خاص زمین مانند اعتدالی و انقلابی هم خوانی ندارد و شمار روزهای هر ماه نیز نامنظم است. سرآغاز سال و سرآغاز ماهها در گاهشماری مسیحی کلاً قراردادی هستند و به مسائل نجومی یا حرکت انتقالی زمین مربوط نیستند و با بروج سروکاری ندارند. برای بهرهگیری از این روش هیچ دلیل منطقی وجود ندارد و از سوی دیگر در طول تاریخ بسیاری به دلخواه دخل و تصرفاتی در این گاهشماری کردهاند. هم چنین این گاهشماری پایهٔ دقیق مذهبی ندارد و مشکلات مذهبی مسیحیان را برطرف نکردهاست و ایام مذهبی را بهطور دقیق مشخص نمیکند و برای تعیین این ایام باید از دیگر گاه شماریها رایج کمک گرفت و منجمین ناچارند هر سال با کمک گرفتن از روش اِپاکت (Epacte) محل آن را در ماههای قمری پیدا کنند؛ در نتیجه عید پاک در فاصلهٔ ۲۲ مارس تا ۲۵ آوریل دائماً در تغییر است همچون سایر اعیاد و روزهای مذهبی مسلمانان , در تقویم میلادی ناهمگونی های زیر مشاهده میشود .
در زبان لاتین Septem=7 , Octo=8 , Novem=9 , Decem=10
ولی در این گاه شماری Jul.=7 , Aug.=8 , Sep.=9 , Oct.=10 , Nov.=11 , Dec.=12
پرسش اینکه چگونه در این گاه شماری سپتامبر جایگزین ماه ۹ هم و اکتبر جایگزین ماه ۱۰ هُم و نوامبر جایگزین ماه ۱۱ اُم و دسامبر جایگزین ماه ۱۲ اُم شده اند و مهمتر اینکه اسامی ماههای هفتم و هشتم یرگرفته از نامهای ژولیوسزار وآگوستینو. . شاهان خوناشام روم بوده اند .
پیشنهاد جایگزینی تقویم میلادی :کاستیهای تقویم میلادی برخی را به فکر تدوین یک تقویم معتبر جهانی انداختهاست در گذشته نیز پس از انقلاب فرانسه به فکر تغییر تقویم در این کشور افتادند و تقویم جمهوری فرانسه را جایگزین تقویم میلادی کردند. از آن جمله شخصی به نام سیلون مارشال طرحی اراءهه داد که مورد تأیید انجمن ریاضیدانان و کنگرهٔ ملی فرانسه قرار گرفت. سرآغاز سال در این تقویم اعتدال پاییزی و مبدأ آن سال ۱۷۸۷ (انقلاب فرانسه) بود که البته بعداً منسوخ شد.
یکمین روز ژانويه برابر است با یازدهم ماه ایرانی « دی » که در این روز جشن سال نو مسیحی برگذار می شود . اگر ۲ ماه و۲۰ روز يعنی همان سه ماهی که در بالا با نام اشتباه در جای اشتباه از سوی غربی ها بکار میرود به عقب کشيده شوند ، متوجه خواهيد شد که آغاز گاه شماری میلادی با نوروز ایرانیان برابر می شود. پس همين امر نشان میدهد حتا نوروز در دوران باستان از سوی غربی ها ( رومی ها ) برگذار می شده است و گاهنامه آنها با گاهشمار ايرانی برابری میکرده است ، ولی به دلايل سياسی , آنرا پس وپيش کرده اند تا با نوروز ايرانی همزمان نباشد . در حقیقت همزمانی سال نو ميلادی در هفته ای پس از زايش « مسيح » که در اصل همان شب يلدا و زايش ميترای ایرانی است را نشان میدهد يک امر مبتنی بر تجارت و اقتصادی است که در قرون۱۳ و۱۴تغيير شکل داده شده است.
ديگر نشانه های مراسم جشن کريسمس، از جمله گسترده گردانيدن مهر با دادن پيشکشی ها، همان رسم فرستادن خلعت و پيش کشی ها که بصورت خوانچه و آجيل وميوه به خانه ديگران به ويژه از سوی ایرانبان صورت میگرفت و هنوز در بسياری از شهرهای ايران مرسوم است تقليدی از مراسم يلدا است.
نشانه های ديگر بکار گيری درخت کاج وگذاشتن «ستاره» (خورشيد يک ستاره است*) بربالای درخت کاج بجای درخت «سَرو» که در آيين های ايرانی , (نماد آن در سرتاسر نگاره های تخت جمشيد ديده می شود) می باشد.
جالب توجه آنکه هنوزغربی ها ايرانيان را مديون خود میداند- درحاليکه فرهنگ و داده های ايرانيان بی شمار در باختر تاثير داشته است.
سیستم کبیسه گیری در گاه شماری میلادی :تقویم گریگوری علاوه بر کبیسه های معمول 4 ساله طبق قرارداد برای تعدیل دقیقتر (کاستن کبیسه ها ) در هر 4 قرن 3 کبیسه حذف میشود .
در تقویم میلادی نو سالهاییکه بر4 بخش پذیرند کبیسه با این استثتا که در این میان سالهاییکه بر 100 بخش پذیرند کبیسه نمیباشند باز هم با این استثنا که در این میان سالهاییکه بر400 بخش پذیرند کبیسه میباشند .
بعنوان مثال سال 1900 کبیسه نیست ولی سالهای : 400 , 800 , 2000 , 2004 .2400 کبیسه میباشند .
3-- گاه شماری هجری مهی ( قمری ) : بر اساس چرخش ماه بدور کره زمین بوده که توسط مسلمانان در بسیاری ازکشورهای اسلامی بعنوان سالنمای مذهبی ( از قبیل روزه , حج و تعیین ماههای حرام وعزاداری ) ودر مواردی سالنمای مدنی استفاده میشود.این نوع گاه شماری پیش از اسلام در بین اقوام سومری بابلی و یهودی نیز رایج بوده وسابقه طولانی دارد . در این گاه شماری از روش محاسباتی خطی وغیر تجربی برای محاسبه طول ماه استفاده میشود و ماههای سال بطور متناوب 29 روزه و یا 30 روزه ( ماههای فرد30 روز و ماهای ذوج 29 روزه ) در نظر گرفته میشوند . هرسال 12 ماه که طول هرماه از روءویت یک هلال تا هلال بعدی 29 روزه یا 30 روزه میباشد . طول متوسط هر ماه 29 روزو12 ساعت و24دقیقه و 78/2 ثانیه برابر با53059/29 روز و یک سال قمری354 روز و8 ساعت 712/35 ثانیه برابر با 36708/354 روز میباشد . معمولا سالهای عادی را 354 روز وسال کبیسه را ( با 30 روزه کردن ماه ذیحجه ) 355روز میگیرند , این گاه شماری هر 2419 سال یکبار به اندازه یک روز نیاز به تصحیح دارد.
درزمان خلافت عمربن خطاب خلیفه دوم مسلمانان برای اداره ممالک مفتوحه با کمک دبیران ایرانی اقدام به تاسیس دیوانخانه ای به سبک ساسانیان نمود و اولین اقدام آن ایجاد مبداء گاه شماری برای سررسید باژ و گزیه ( باج وخراج و جزییه ) بود . به تقلید از شاهان ساسانی که شروع گاه شماری یزدگردی را لحظه تاجگذاری پادشاهان میدانستند . آغاز تاریخ هجری قمری را لحظه هجرت پیامبر اسلام ازمکه به مدینه , یعنی جمعه اول محرم برابر با نوزدهم ژوئیه 622 میلادی تعیین نمود , اگرچه پیامبر اسلام در تاریخ هشتم ربیع الاول به مدینه رسیدند , آغاز تاریخ هجری قمری 16 سال بعد از آغاز تاریخ یزدگردی آست .
خاطر نشان میسازد که بنابر آنچه قبلا دیدیم ( یکم ماه ژانویه برابر 11 دیماه ایرانی است از اینروی همیشه در تبدیل خورشیدی به میلادی ) از اول سال خورشیدی تا 10 دیماه 621 میلادی و از 11 دیماه تا پایان سال 622 میلادی میاشد .
روش کبیسه گیری در گاه شماری قمری : ترتیب کبیسه دریک دوره 30 ساله بر اساس سال قمری حسابی در هر نوع گاه شماری قمری یکسان است واز قرار زیر میباشد :
3 کبیسه 3ساله – 10 کبیسه 2 ساله – 3کبیه 3ساله – یک کبیسه 2 ساله - 2 کبیسه3 ساله – و یک کبیسه2ساله .
اما در اقسام گاه شماری قمری قراردادی با توجه به سال متفاوت شروع دوره 30 ساله کبیسه بودن بعضی سالها با هم متفاوت است .
4 -- گاه شماری خورشیدی : ( با تقویم هجری شمسی اشتباه نشود , نوعی دیگر از گاه شماری دینی زرتشتیان در زمان هخامنشیان میباشد ) و به نوعی گاه شماری گفته میشود که روزهای آن نشان دهنده موقعییت محل کره زمین درمداری بیضی شکل بدورکره خورشید میباشد . این مدار بر اساس اعتدال بهاری ( زمانی که کره زمین , در فضا , از نیمکره جنوبی وارد نیمکره شمالی میشود ) این گاه شماری گرمسیری بوده و مشخص کننده فصول و سالهای آن 365 روز و 5ساعت و 48 دقیقه و46 ثانیه برابر با 24219879/365 روز و هر سال دارای دو دوره :
1 - اعتدال ربیعی , 186 روزه (6 ماه اول سال 31 روزه )
2 - اعتدال پاییزی 179 روزه ( 5 ماه پس از آن 30 روز و ماه پایانی , اسفند , 29 روزه ) میباشند , در سال کبیسه ماه اسفند , 30 روزه میباشد .
در این گاه شماری , هر سال دارای 4 فصل 3 ماهه ( بهار , تابستان , پاییز و زمستان ) , هر ماه دارای 4 هفته 7روزه ( ماههای 31 روزه شامل 4 هفته و3 روز , ماههای 30 روزه شامل 4هفته و2 روز و ماه 29 روزه شامل 4 هفته و1 روز ) .
روز نوروز , آغاز بهار (برابری روز و شب در اولین روز ماه های فروردین و مهر ) , طولانی ترین روز وکوتاه ترین شب در اول ماه تیر , طولانی ترین شب و کوتاه ترین روز در اول دیماه . هر 4سال یک کبیسه , همگی بر اساس گاه شماری جلالی که خود بر گرفته از گاه شماری دینی زرتشتان , دقیقترین و کاملترین گاه شماری در جهان . گاه شمار دینی زرتشتیان یکبار با دست درازی , آتش افروزی وغارت کتابخانه ها و کشت و کشتارموبدان بوسیله اسکندر گُجستک و باری دیگر با نازل شدن ویروس وطاعون ویورش ملخ وار تازیهای وحشی به فرهنگ راستین و انسانساز ایران ولی غافل از اینکه هر بار صدها اشک ها , بابکان ها , رویگر زاده هایی چون رادمان پور بابک معروف به یعقوب لیث صفاری که میگفت ( من بزبانی که بیابانی است و آنرا درک نمیکنم , حرف نمیزنم ) , فردوسی ها , نادرشاها , شاه عباس ها و رضا شاه ها و . . که این فرهنگ جاویدان و همیشه دشمن شکن را از نو زنده و بر پا داشتند . البته نباید رشک وحسد و حیله گری دولت های یونان و روم در گذشته و دولت های انگلیس , شوروی و امریکا , در حال حاضر, را از دیده دور داشت .
روانشاد حکیم عمر خیام ، با آگاهی کامل از گاه شماری مزدایی و سیستم کبیسه گیری ۱۲۰ ساله آن ، سیستم گاه شماری پیشنهادی خود را موسوم به جلالی را که دارای یک دوره ۱۲۸ساله و یک زیردوره ۲۹ ساله است بصورت زیر جاودانه ساخت :
درهر دوره 128 ساله شامل 3 دوره ۳۳ ساله و یک زیر دوره 29 ساله که در هر دوره ۳۳ ساله با ۷ کبیسه۴ ساله و یک کبیسه۵ ساله و در زیر دوره ۲۹ ساله با ۶ کبیسه ۴ ساله و یک کبیسه ۵ ساله , از اینروی در هر دوره 128 ساله : سرجمع : => 31 کبیسه = 1کبیسه 5ساله+ 6کبیسه 4ساله + (1کبیسه 5ساله + 7کبیسه4ساله ) 3
در گذشته نه چندان دور, آقای ذبیح بهروز( ۱۲۶۹-۱۳۵۰) ، شاعر، استاد دانشگاه و پژوهشگرفرهنگ ایران باستان , یک گاه شماری بصورت یک دوره ۲۸۲۰ ساله ( شامل ۲۲ دوره ۱۲۸ ساله به اضافه یک زیردوره ۴ ساله ) جمعا : با ۶۸۳کبیسه =۱+(۳۱ × ۲۲) اراءه کرد که موردپذیرش احمد بیرشک ریاضیدان معروف نیزقرارگرفت و گاه شماری جلالی را بهبود بخشید که امروز یکی از بهترین و کاملترین گاه شماری های جهانی است .
در ایران معروفترین شیوه کبیسه گیری احمد بیرشک است که با شیوه رایج جهانی در یکی از سالها متفاوت است . ذبیح بهروز روش کبیسه گیری زیج حبش مروری که بسیار متفاوت از دو شیوه دیگر است را بعنوان روش درست توصییه کرده است .
در گاه شمار جلالی , سالی کبیسه میباشد که اگرآن سال را بر عدد ۳۳ بخش کنند بافیمانده آن یکی از اعداد : ۱ , ۵ ,۹ ,۱۳ , ۱۷ ,۲۲ , ۲۶ و ۳۰ باشد . سالهای کبیسه در یک قرن اخیر با توجه به دوره ها ( * نشانه کبیسه 5 ساله ) :
دور 33 ساله اول => 1308 - 1304 - 1300 - 96 - 92 - 88 - 84 - *1280
دوره 33 ساله دوم => 1341 - 37 - 33 - 29 - 25 – 21 - 17 - *1313
دوره 29ساله => 1370 - 66 - 62 - 58 - 54 - 50 - *1346
دوره 33ساله آخر => 1403 - 99 - 95 - 91 - 87 - 83 - 79 - *1375
گاه شماری جلالی تا تا پیش از تاریخ مشروطیت در ایران رسمیت نداشت و در سال ۱۳۰۴ گاهشماری جلالی با اسامی ایرانی , برای روز ها وماه های سال , توسط روانشاد ارباب کیخسرو شاهرخ ( نماینده جامعه زرتشتیان در مجلس شورای ملی ) به مجلس شورای ملی ایران پیشنهاد و بنام گاه شماری رسمی ایران رسمیت یافت .
مقایسه دو گاه شماری دینی و جلالی:
۱ - برای مدت ۱۲۸ سال = 8 + 128, گاه شماردینی , دریک دوره ۱۲۰ سال با ۲۹ کبیسه و برای۸ سال بقییه ۲ کبیسه 4 ساله جمعا ۳۱ کبیسه و گاه شمار جلالی هم که برای یک دوره ۱۲۸ ساله۳۱ کبیسه بود در نتیجه دو گاه شماری باهم همخوانی کامل دارند .
۲ – برای مدت ۱۴۴۰ سال = 120 * 12 : گاه شمار دینی دراین مدت یعنی دو دوره ۱۲۰ ساله با۳۴۹ کبیسه
وگاه شمار جلالی برای مدت ۱۴۴۰ سال که شامل ۱۱ دوره۱۲۸ ساله (با۳۱ کبیسه در هر دوره ) ویک زیر دوره ۳۲ ساله با ۸ کبیسه 4 ساله , سرجمع : ۳۴۹ کبیسه = ۸ + (۳۱ ×۱۱)
در اینمورد هم هر دوگاه شماری با هم همخوانی کامل دارند
۳ – برای مدت ۲۸۸۰ سال : گاه شمار دینی دراین مدت ۲۸۸۰ سال یعنی ۲۴ دوره ۱۲۰ساله با ۶۹۸ کبیسه و گاه شمار جلالی برای این مدت ۲۸۸۰ سال ( شامل یک دوره ۲۸۲۰ ساله با ۶۸۳ کبیسه و یک دوره ۶۰ ساله که خودشامل یک دوره ۳۳ ساله با ۸کبیسه و یک دوره ۲۷ ساله با ۷کبیسه 4 ساله است .
سرجمع ۶۹۸ کبیسه = ۷ + ۸ + ۶۸۳ , گاه شماری دینی همان دقت گاه شماری جلالی را دارد که خود یکی از کاملترین گاهشماری در جهان میباشد.
اینجاست که باید آفرین گفت به این دانش بی نظیرایرانیان در ۴۰۰۰ سال پیش ! . تنها اشکال این روش کبیسه گیری ۱۲۰ ساله این است که در آن آغاز سال نجومی ، نوروز ، به ازاء هر ۴ سال یک روز پیشی میگیرد ولی پس از ۱۲۰ سال ، که ۲۹ روز پیشی گرفت ، دوباره بر میگردد به آغاز سال دینی یعنی روز اورمزد و ماه فروردین > .
پرسش اینجاست که چرا هیچ پژوهنده و یا ارگانی از نحوه اجرای آین گاه شماری اشاره ای نکرده و یا آن را با هیچ گاه شماری دیگرمقایسه ننموده است !
گاه شماری دینی ؛ معروف به فصلی : کوتاه زمانی پس ازهجوم تازیان , بی فرهنگ و ویرانگر , به ایران و بر قراری گاه شماری هجری قمری , زرتشتیان کبیسه گیری 120 ساله را فراموش کردند و هر سال را ( 12 ماه 30 روز و یک پنجه 5 روزه ) بکار می بردند که در نتیجه , گاه شماری دینی , هر 4سال یکروز پیشی گرفت بطوریکه درنوروز سال 1349بجای روزاورمزد وفروردین ماه آنها روز اَرد وآبان ماه بر پایه گاه شماری قدیمی یزدگردی (که 7 ماه و24 روز از گاه شماری رسمی پیشی گرفته بود ) توجه داشته باشید که این تفاوت حاصل نگرفتن هر4 سال یک کبیسه برای مدت زمان :
936 سال = 4 * 234 و 234 روز = 24 + 30 * 7
این میرساند که زرتشتیان ازسال 413 خورشیدی = 936 - 1349 کبیسه گیری را اجرا نکرده اند .
روانشاد موبد اردشیر آذرگشسب ( موبد موبدان , در ایران ) با همازوری و راهنمایی پروفسور ذبیح بهروز بر آن شدند تا گاه شماری دینی را " فرِشکرت یا به روز رسانی " نمایند و نوروز سال 1349 را بجای روز اَرد و آبان ماه , در گاه شمار قدیمی به روز اورمزد وماه فروردین , در گاه شماری جدید بنام ( فصلی ) , جایگزین نمایند . هم کیشان , به دین , با آغوش باز و با شادمانی آن را پذیرا شدند , تنها مشگل شان این بود که چون زرتشتیان تمام مراسم دینی را بر پایه گاه شماری یزدگردی انجام میدادند و برابری آنرا با این گاه شمار جدید فصلی نمیدانستند , موبد گرامی از من خواستند تا این برابری دو گاه شماری را تهییه و در در دسترس هم کیشان قرار دهم منهم با شادمانی آ نرا پذیرفتم و برابری دوگاه شماری را بصورت جدولی تهیه و در دسترس هم کیشان گذاشتم . در آنزمان موبد در بخش بازرگانی شرکت ملی نفت ایران بودند و من در اداره کل طراحی ومهندسی شرکت انجام وظیفه می نمودم .
پارسیان هند ( زرتشتیانی که در اثر هجوم و کشت و کشتار تازیان در ایران به هندوستان مهاجرت کرده اند ) هنوز گاه شمار قدیمی با نام شاهنشاهی یزدگردی را اجرا میکنند .
پس ازگزارش چگونگی بوجود آمدن گاه شماری فصلی می پردازیم به چگونگی و کارکرد آن .
نوروز , یکمین روز از یکمین ماه سال ، ۱/۱/.. رسمی ، برابر با روز اورمزد و ماه فروردین > ( یکمین روزاز یکمین ماه دینی ) و دوم فروردین , 2/1/.. رسمی برابر است با روز وهمن و ماه فروردین > ( دومین روزاز یکمین ماه دینی ) تا ... سی اُمین روزفروردین که 30/1/.. رسمی برابر است با ( سی امین روز از یکمین ماه دینی ) و سی ویکمین روزفروردین , 31/1/.. رسمی برابر است با روز ( نخستین روزازدومین ماه دینی ) و 1 روز پس از آن یعنی 1/2/.. رسمی برابر است با روز وهمن وماه اردیبهشت > ( دومین روز در دومین ماه دینی ) در اینجا می بینیم که دومین روز از دومین ماه دینی برابر است با یکمین روز از دومین ماه رسمی.
برداشت : چون ماه فروردین در گاه شماری رسمی ۳۱ روزه و ماه فروردین در گاه شماری دینی ۳۰ روزه است از اینروی ماه دینی ۱ روز از ماه رسمی پیشی گرفته است . با ادامه این کارخواهیم دید که 1/3/.. رسمی برابر خواهد شد با در گاه شمار دینی , چون خورداد ماه سوم سال و ۲ ماه قبل از خودش ۳۱ روزه اند , ماه دینی خورداد ۲ روز از ماه خورداد رسمی پیشی گرفته است بنابرین، بقییه ماه های دینی یعنی : ماه تیر ۳ روز , ماه امرداد 4 روز و ماه شهریور 5روز و ماه مهر ۶ روز ( 6 ماه قبل از مهر ماه همگی 31 روزه اند) و از ماه آبان به بعد که همگی ۳۰ روزه اند - همان ۶ روز پیشی را دارند ، ( چون همه ماههای دینی بتعداد ماههای ۳۱ روزه رسمی قبل از خود پیشی میگیرند ) برای نمونه در ماه رسمی تیر , ماه چهارم سال , که 3 ماه قبل از آن 31 روزه اند , ماه دینی تیر 3 روز از ماه رسمی تیر , پیشی میگیرد و دهمین روز تیر از ماه رسمی برابر میشود با سیزدهمین روز از ماه دینی تیر که همان جشن تیرگان است . و با همین روش , جشن مهرگان روز دهم ماه رسمی مهر برابر است با شانزدهمین روز دینی , مهر روز از ماه مهر , و جشن سپندارمذگان ( روزسپندارمذ در ماه اسفند ) که ۲۹ ماه رسمی بهمن با پیشی گرفتن ۶ روز میشود 35 ماه بهمن یا پنجم ماه اسفند , یعنی روز اسفند در ماه اسفند .
امروزه کسانی بر آنند تا با اضافه کردن یک روز به نام ؛ « ا َوُر داد » ؛ به پایان هر یک از شش ماه دینی ( یعنی 6 ماه اولییه دینی را 31 روزه کنند ) و با حذف کردن 5 روز پنجه در آخر سال ، گاهشماری دینی را همسان گاه شماری رسمی کنند ولی غا فل از اینند که دیگر گاه شماری ایشان مزدایی نخواهد بود .
گاه شمار کردی : که شبیه گاه شماری دینی زرتشتیان است و مبداء آن تاسیس حکومت ماد , بدست دیاکو , انجام گرفته شده است - برای بدست آوردن سال کردی کافی است تا عدد ۱۳۲۱ به سال هجری خورشیدی افزوده شود.
تا اینجا دیدیم که گاه شماری دینی ایرانیان از همه گاه شماریها کهنتر و کاملتر میباشد . حيف که , امروزه , نیند یشیده تحت تبلیقات بیگانگان و بیگانه پرستان به سنت و فرهنگ های اصيل خود پشت پا زده و آلت دست آنها شده اند.
شایسته است تا اطلاعات لازم زیر نیزدانسته شود.
بیشتر تاریخ و وقایع واتفاقات با تاریخ میلادی ( چه قبل از میلاد و یا بعد ازمیلاد) گزارش میشوند از اینروی در اینجا کوشش شده تا ارتباط تاریخ میلادی را با دیگر گاه شماریها نشان داده شود.
قبلا دیدیم که اول بهار , 1 /1 / فروردین => 21 / مارس , ( 3 / 21 / .. )
برداشت ۱ : تاریخ میلادی ، دردهه سوم ماه ، ازلحاظ روز۲۰ روز و از لحاظ ماه ,۲ ماه , ازتاریخ رسمی ایرانی جلوتراست .
حال اگر به هردوطرف رابطه بالا ۱۱ روز بیفزاییم ,12/1/.. ایرانی← 32/3 /.. یا 1 /4/.. میلادی و باز اگر 10 روز به دو طرف اضافه کنیم یعنی 22/1/ .. ایرانی --> 11/ 4/.. میلادی .
برداشت ۲ : تاریخ میلادی در دهه های اول ودوم ، ماه های میلادی ، ۳ ماه از ماه ایرانی جلوتر است ولی روزهای ماه ایرانی ۱۱ روز از روزهای ماه های میلادی جلوترند .
باز اگر به هردوطرف رابطه , 12/1/.. ایرانی --> 1/4/.. میلادی, ۳۰ روز بیفزاییم ، 11/2/.. رسمی ← 1/5/.. میلادی , اول ماه می > برابراست با۱۱ اردیبهشت .
برداشت ۳ : روزها در تاریخ ایرانی، درهر ماه , بمقدار ۱۰روز , ازروزهای ماه میلادی جلوترند ولی ماه های ایرانی ۳ ماه از ماه میلادی عقبترند .
اگر باز به هر دو طرف رابطه بالا ۳۰ روز بیفزاییم آنوقت 11/3/.. ایرانی ← 1/6/.. میلادی اول ماه ژون > برابراست با ۱۱ خورداد .
اگر با همین روش به هر دو طرف ۳۰ ویا ۳۱ روز ( بسته به طول ماهای میلادی) بیفزاییم نتیجه در جدول زیرنشان داده شده است :
جدول 1 تبدیل ماه های میلادی به ماه های ایرانی .
ژانویه > ← ۱۱/ دی
فوریه > ← ۱۲/بهمن
مارچ > ←۱۱/اسفند
اِپریل > ۱۲/فروردین
می > ←۱۱/اردیبهشت
ژون >←۱۱/خورداد
ژولی> ←۱۰/تیر
آگست > ←۱۰/اَمرداد
سپتامبر> ←۱۰/شهریور
۱/اکتبر> ←۹/مهر
۱/نوامبر > ←۱۰/آبان
۱/دسامبر > ←۱۰/آذر
توجه : در ماه ژانویه , هر روز از آن , 10 روزبیشتر از روزهای ماه ایرنی است - برای مثال 25 ژانویه برابر است به 35 ماه ایرانی دی یا 5 بهمن . ماه های دیگر گاه شماری میلادی با روشی مشابه بهم تبدیل میشوند.
همچنین اگر به دوطرف رابطه ۱/۱/..ایرانی←21/3/.. میلادی ۳۱ و یا۳۰ روز، بسته به طول ماههای ایرانی ، بیفزاییم خواهیم داشت :
جدول شماره 2 تبدیل ماه های ایرانی به ماه های میلادی .
فروردین>←۲۱/مارچ
۱/اردیبهشت >←۲۱/اپریل
۱/خورداد> ←۲۲/می
۱/تیر> ←۲۲/ژون
۱/امرداد > ←۲۳/ژولی
۱/شهریور> ←۲۳/آگست
,۱/مهر> ←۲۳/سپتامبر
۱/آبان >←۲۳/اکتبر
۱/آذر > ←۲۲/نوامبر
۱/دی >←۲۲/دسامبر
۱/بهمن >←۲۱/ژانویه
۱/اسفند >←۲۰/فوریه
توجه : 20 روز بعد از هر روز از ماه فروردین برابر است روزِ ماهِ میلادی یعنی ماه مارچ , وهمینطوربرای ماه های دیگر .
زمانی که در گاه شماری میلادی آن سال کبیسه باشد ولی در گاهشماری ایرانی کبیسه نباشد ، آغاز بهار درتاریخ۲۰ مارچ میباشد آنوقت تطابق روزها بمقدار1 یک روز کمتر خواهد بود ،۱/۱/.. ایرانی ← 20/3/.. میلادی یا فروردین > ←۲۰/مارچ و . . .
ولی درتبدیل گاه شماری ایرانی به میلادی یک روز بیشتر است وتطابق روزها ، ۱/ژانویه > ← ۱۳/فروردین , ۱فوریه> ←۱۳فروردین تا . . . پایان .
برداشت کلی : چون بعضی ازماههای میلادی , ۲۸ ,۲۹ , ۳۰ و۳۱ روزه وماه های ایرانی ,۲۹ , ۳۰ و۳۱ روزه اند که با هم نا همگون میباشند - در تبدیل تا ریخ ایرانی به میلادی همیشه ۲ ویا ۳ ماه کمتر ولی روز ها ( بین ۸ تا ۱۱ روز جلوترند ) . واز طرفی در تبدیل میلادی به ایرانی ، در دهه اول ودوم هرماه میلادی ۲ ماه و در دهه سوم ۳ ماه از ماه ایرانی جلوترند - از لحاظ روز، روز های میلادی ، به جزء چند مورد ، ۲۰ روز از روزهای ایرانی جلوترند و همخوانی دقیقی باهم ندارند از اینروی برای تبدیل و تطابق روز وماه ها در هر دوگاهشماری بهتر وآسانتر است تا از جدول فوق استفاده شود.
آعاز تاریخ میلادی 1738 سال پس از تاریخ دینی زرتشتیان .
جهت یاد آوری ، زمانی که از روز وماه ( در گاه شماری ایرانی ) صحبت میکنیم منظور:
۱- روز وماه رسمی ( سال ۱۲ماه با ۶ ماه ۳۱ روزه ، ۵ ماه ۳۰ روزه و یک ماه ۲۹ روزه وهر ۴ سال یا ۵ سال یک کبیسه) .
۲ –روز وماه دینی (فصلی) با ۱۲ ماه ۳۰ روزه و یک پنجه ۵ روزه و هر ۴سال یک روز کبیسه که هماکنون در ایران اجرا میشود .
۳ – روز و ماه دینی ( قدیمی ویا یزدگردی) بدون کبیسه که تعداد کمی ازایرانیان به آن باور دارند .
۴ – روز وماه دینی ( قدیمی شاهنشاهی ، تاجگذاری یزدگرد سوم ) بدون کبیسه که فقط پارسیان هند اجرا میکنند.
به امید روزی که همه زرتشتیان جهان روز وماه فصلی ، که بهترین است و روانشاد موبد موبدان اردشیر آذرگشسب از سال ۱۳49 بنیاد گذاشت ، اجرا کنند
روز نجومی : برابر است بامدت زمان بین دو عبور متوالی یک ستاره از نصف النهار مکان ناظر .
روز خورشیدی : برابراست با مدت زمان بین دوعبور متوالی خورشید از نصف النهار مکان ناظر . بنابه قرداد یک روزخورشیدی برابر۲۴ ساعت و یک روز نجومی برابربا ۲۳ ساعت و۵۶ دقیقه و۳ ثانیه می باشد .
سال نجومی: مدت زمانی است که زمین نسبت به یک ستاره ثابت یک دور در مسیرش بدور خورشید میگردد. سال نجومی۳۴۰۶۵۴۸۱۶ر۲۰ دقیقه ازسال اعتدالی بلندتراست .
سال اعتدالی: فاصاله زمانی دوعبور متوالی زمین از نقطه اعتدالی بهاری است که مبنای گاه شماری خورشیدی است .
اعتدالی بهاری یا هموگان بهاری : به لحظه ای گفته میشود که خورشیداز دید ناظر زمینی از صفحه استوایی سماوی میگذرد .
آغاز تاریخ اوستایی یا مزدایی ، آغاز پیام آوری اشوزرتشت در۱۷۳۸ سال پیش از میلاد مسیح ( تاریخ ترسایی ) .
آغازتاریخ شاهنشاهی ، تاجگذاری کوروش بزرگ در سال ۱۱۷۹ مزدایی و یا ۵۵۹ سال پیش ازمیلاد .
آغاز تاریخ هجری قمری وهجری خورشید ی => هجرت پیامبراسلام از مکه به مدینه , درتاریخ ۲۳۵۹ مزدایی و یا ۶۲۱ ترسایی .
آغاز تاریخ یزدگردی ، تاجگذاری یزدگردسوم => درسال۲۳۶۹ مزدایی و یا سال۶۳۱ ترسایی و یا سال ۱۰ خورشیدی .
سال قمری ویا مهی => (367/354) ÷ (242/365) × ( سال رسمی) .
سال رسمی => (242/365) ÷ (367/354) × ( سال قمری) .
لازم به یادآوریست که درزمان های پیشین رسم بر این بوده تا زرتشتیان تاریخ روزهای مهم از قبیل زایش ، درگذشت ازدواج و ... بر روی ظروف مسی ، سنگنوشته ، سند املاک، موقوفات به تاریخ دینی آنزمان نوشته ویا حک میکردند که اکنون میتوان با این روش مطابقت تاریخ درست آنها را بر پایه همین جدول به روز کرد .
همیشه تندرست , شاد و پویا باشید .
مهندس ماشالا جمشید خسرویانی بتاریخ روز جشن تیر گان « روز تیرایزد وتیر ماه »۱۳۸۲ تورنتو/ کانادا
mjshj@yahoo.com www.mjshj.blogfa.com Ma.Khosraviani
انسان از دیر باز ، از هنگامی که خود را شناخت، کوشید تا با کاربرد "گاه" های مختلف به زندگی خود نظم ببخشد. شاید بتوان نخستین "گاه" را نوبت های گرسنگی دانست که زمان خوردن و آشامیدن را روشن می کرد و سپس گاه خواب و بیداری و گذشت روز و شب برای او مفهوم یافت.
انسان پیوسته گذر لحظه ها را درک می کرد و آن را به کمک پدیده های طبیعی مانند دگرگونی آب وهوا در فصل های گوناگون و ساده تر از آن طلوع وغروب خورشید و گردش ماه و ستارگان می سنجید وبه این ترتیب زمان را برای خودش بخش بندی می کرد.
https://www.dropbox.com/s/492xmfxm9up5hj9/Avesta%20by%20Maneck%20f.Kangga.PDF?dl=0
https://www.dropbox.com/s/drq7rjo50mwckok/Gathas%20of%20Zarthushtra%20%D8%A8%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C.pdf?dl=0
https://www.dropbox.com/s/yrf2m8g85mmsg0e/History%20of%20a%20super%20%20Power%20%2C%20Persia.pdf?dl=0
https://www.dropbox.com/s/fsu8jpygktqy5w9/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%20%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C%20-%20%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%20%D8%B4%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86.pdf?dl=0
https://www.dropbox.com/s/w6e7mo7ktovqa1q/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%20%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%20-%20%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF%20%D9%85%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%86.pdf?dl=0