دیوارگنبد در پایین دارای قطر زیاد است و هر چه به نوك نزدیک‌تر می‌شود از قطر آن کاسته مي‌شود. درِ ورودی مخزن‌های یخ رو به شمال است. بدين‌گونه به دستياري سطحی شیب‌دار، یخ‌ها به آساني به حوضچه‌ها رسانده مي‌شد.
بيشتر یخچال‌ها دارای دو در بودند که یکی در سوي شمال و دیگری در سوي جنوب جاي داشت. در زمستان از درِ شمال و درتابستان از درِ جنوبی بهره برده می‌شد. یخچال‌دار از راه این در، یخ را به مشتری می‌داد. هنگامی هم که درها كاربردي نداشت، آن‌ها را با یک تیغه خشت و گل مي‌بستند. بلنداي یخچال‌ها به این شوند(دلیل)بوده است که با توجه به این که در هنگام روزهای گرم تابستان، گرما در ارتفاع بالاتری قرار مي‌گیرد، یخ‌ها ذوب نشوند.

یخچال خشتی ورودی شهرابرکوه
يخچال ورودی شهر ابرکوه ازشمار بازمانده‌های کهن شهرستان است كه با پلانی به‌گونه‌ي دایره‌ای شکل(مدور) و حجمی مخروطی به‌ روش پله‌ای بنا شده است. درازای اين بنا ٢٢ متر و سطح كف درون بنا ٤ متر است و گودتر از سطح زمين‌های بيرونی ساخته شده است. دور گنبد ٦٤ متر و ستبري دیوار  ٣ متر است. این بنا در ورودی شهر و کنار میدان ولی‌عصر جاي گرفته است که همین خود بازديد گردشگران داخلی وخارجی در کنار آن را آسان‌تر می‌کند.
اما شوربختانه با وجود این همه زیبایی‌ها و رنجی که نیاکان پاک‌سرشت‌مان کشیده‌اند تا این یادمان‌های فرهنگی با ارزش را برای ما به یادگار بگذارند، مسوولین فرهنگی به‌ویژه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با بي‌مهري به‌ آن مي‌نگرند. تا بدان‌جا كه مورد دست‌اندازی افراد ناآگاه و جایگاهی برای گرد كردن زباله‌ها شده است! افزون بر اين كه به حریم درجه یک آن هم دست‌درازي شده است. به‌گونه‌اي كه اگر رسیدگی نشود ازبین می‌رود. بایسته است بدانیم که درون خود بنا، سازه رو به ويراني است و این را می‌شود با بازدید، و در این‌جا با نگاره ها(تصاویر)، ديد. آری بنایی که درپی خردمندی و هوش ایرانیان نیک‌اندیش‌مان و بنا بر موقعیت منطقه کویری آن برپا شده، دارد از بین می‌رود.
به هر روي، مي‌توان با دگرگوني کاربری و بازسازی و بهسازی کارشناسی، آن‌جا را به جایگاهی مانند موزه(از هر گونه که باشد، مردم شناسی و...) یا نمایشگاهی برای هنرمندان و نگارخانه و... تبدیل كرد. بدين‌گونه هم بنا نگهداري مي‌شود و هم از آن بهره‌ي بهینه برده خواهد شد.

سياوش آريا- فعال ميراث فرهنگي